Wonden die genezen: de kwetsbaarheid van het leven raakt ons op allerlei manieren: door verliezen, onzekerheden, zichtbare en onzichtbare wonden. En in het licht van die persoonlijke angst zijn de woorden van Erik Varden, bisschop van Trondheim (Noorwegen) en cisterciënzer monnik, komen tevoorschijn als een wind van hoop. Zijn boodschap, die zowel diep katholiek als eigentijds is, heeft hem tot een van de meest heldere en invloedrijke stemmen binnen het katholicisme van de 21e eeuw gemaakt.
Daarom is zijn Haar aanwezigheid zorgt altijd voor verwachting en opwinding, omdat zijn toespraak iedereen raakt die ooit iets heeft gevoeld de last van het verdriet, het verlies of de onzekerheid.
In Madrid stroomden meer dan 250 mensen de Aula Magna van de Universiteit CEU San Pablo binnen om de Omnes-forum en naar hem te luisteren. De bisschop van Trondheim en schrijver sprak over zijn nieuwste boek Wonden die genezen, dat ingaat op het menselijk lijden en de christelijke betekenis daarvan. Het forum, georganiseerd door Omnes Magazine in samenwerking met Ediciones Encuentro en de Stichting Ángel Herrera Oria, werd bovendien gesponsord door de Stichting CARF.
Erik Varden (Sarpsborg, Noorwegen, 1974) is een toegankelijke monnik, een geestelijke die de betekenis van het lijden op zijn kop zet: «het is geen vijand, maar een mysterie dat erom vraagt om gezien, omarmd en getransformeerd te worden vanuit de hart», merkte hij op.
Vanuit een christelijk perspectief kan lijden niet zomaar worden verklaard of weggenomen. Het christendom biedt geen theorieën die de pijn tenietdoen, maar een aanwezigheid die in staat is deze te aanvaarden en te verlossen. En die aanwezigheid is de vleesgeworden Christus. Daarom legde deze monnik, geboren in een niet-praktiserend gezin met een lutherse achtergrond, uit dat De kern van het christelijke mysterie ligt in de incarnatie: God, die absolute transcendentie is, treedt binnen in de menselijke conditie om deze van binnenuit te genezen. «De incarnatie vindt plaats met het oog op de verlossing», verklaarde hij, waarbij hij benadrukte dat de Lijden is niet het einde van het verhaal.
Een schoonheid die geneest
Met een rustige maar vastberaden stem herinnert Varden ons eraan dat Lijden is geen kosmisch ongeluk en ook geen tekortkoming van het universum, maar een diepgaand mysterie die, als men er met geloof naar kijkt, een helende schoonheid onthult.
Tijdens zijn lezing haalde hij een passage aan uit Misdaad en straf waar een man, geconfronteerd met onrechtvaardig leed, woedend uitroept: «hierop is geen antwoord mogelijk». Bij die uitroep probeert zijn broer hem niet te corrigeren of het uit te leggen; hij blijft gewoon zwijgen en kijkt naar het kruis. Dat is, zo zei hij, het christelijke antwoord: «geen uitleg die de pijn tenietdoet, maar een stille aanwezigheid bij het lijden».
Tussen ontkenning en slachtofferschap: twee hedendaagse valkuilen
Varden wees op twee typische reacties van onze tijd op lijden. Enerzijds de cultuur van oppervlakkigheid en uiterlijk vertoon, wat hij de “Instagram-trend” noemde, die ons ertoe aanzet om het beeld scheppen van perfecte en onkwetsbare levens, door eventuele verwondingen te verbergen. Anderzijds kan de toenemende neiging tot slachtofferschap ervoor zorgen dat verwondingen uitgroeien tot gesloten en absolute identiteiten.
Het gevaar, zo legde hij uit, is dat we verstrikt raken tussen deze twee dynamieken: het leed ontkennen of het vastleggen als een statische identiteit. En beide geven een vertekend beeld van het christelijke perspectief.
De pijn aan den lijve ondervinden
Erik Varden is een man die uit eigen ervaring heeft ervaren hoe het is om in tijden van leed op zoek te gaan naar zingeving. Geboren in een familie Als niet-praktiserende lutheraan nam zijn leven een radicale wending toen hij als tiener een spirituele ontwaking doormaakte die hem ertoe bracht zich te verdiepen in het christelijk geloof en uiteindelijk het kloosterleven te omarmen.
Na zijn studie aan de Universiteit van Cambridge en het Pauselijk Oosters Instituut in Rome trad hij in 2002 toe tot het cisterciënzerklooster Mount St. Bernard in Engeland, waar hij tot priester gewijd en later tot abt gekozen.
Zijn werken, waaronder titels als Kuisheid, Over de bekering tot het christendom y Wonden die genezen, combineren een diepe spiritualiteit met een gevoelige kijk op de menselijke conditie.
Zijn nieuwste boek, Wonden die genezen is een diepgaande beschouwing over diezelfde ervaring. Uitgaande van een oud cisterciënzer gedicht nodigt Varden ons uit om stil te staan bij de wonden van Christus niet als een triest of verslagen symbool, maar als de levende bron waaruit genezing kan worden geput.
«We dragen allemaal littekens met ons mee – sommige zichtbaar, andere verborgen in het diepste van onze ziel – en zoeken antwoorden in therapieën, filosofieën of spirituele adviezen die vaak tekortschieten bij de vraag die ons het meest verscheurt: Waarom doet het leven pijn?», riep hij als een raket in de stilte van de Aula Magna van het CEU.
Maar deze hedendaagse monnik weet een troostrijk antwoord te geven: «Op de levensweg wordt het lijden niet weggenomen, maar getransformeerd tot zich aansluiten bij het verlossende lijden van Christus, en zo niet alleen een troost, maar ook een bron van leven en genade wordend».
Het kruis: symbool van vrijheid en gemeenschap
De Noorse bisschop stond ook stil bij het kruis als een symbool dat onze logica van zelfgenoegzaamheid doorbreekt. Hij merkte op dat naar het kruis staren –waar de spijkers het vlees doorboren en elke bewegingsvrijheid wordt ontnomen– lijkt de absolute ontkenning van vrijheid te vertegenwoordigen. Maar, zei hij, vanuit het geloof bezien, onthult het een uiterste vrijheid: «als het mogelijk is, laat deze beker dan aan mij voorbijgaan, maar laat Uw wil geschieden».
Zelfs wanneer de lichamelijke vrijheid beperkt is, blijft een volledig vrije innerlijke reactie mogelijk. Het kruis laat zien dat we niet louter toeschouwers van het lijden zijn, maar dat we er middenin vrij kunnen reageren.
De bisschop benadrukte dat genezing niet onmiddellijk plaatsvindt en ook niet automatisch een einde maakt aan de pijn. Sommige fysieke of emotionele breuken kunnen blijven bestaan, maar dat sluit ze niet uit van de genezende werking van de genade. «Het christelijk geloof verkondigt niet alleen een God die in staat is om het lijden weg te nemen, maar ook een God die Hij neemt het op zich en maakt er een bron van genezing en leven van».
En hier citeerde hij de woorden van Jesaja die hij zelf als motto boven zijn boek had geplaatst: “Door Zijn wonden zijn wij genezen”, en voegde eraan toe dat leren om te zeggen “Heer, dit is van U”, Door het pijnlijke onder ogen te zien, kun je zelfs wonden omzetten in bruggen naar genezing, voor jezelf en voor anderen.
Aan het einde van zijn toespraak op het forum zei Varden op een rustige en diepzinnige toon: «We leven in deze wereld alsof het een dal van tranen is, maar het is een dal dat verlicht wordt door het licht van Christus».
Het is geen loze troostzin, maar een uitspraak die de realiteit van het menselijk leed erkent en de christelijke hoop dat we staan niet alleen met onze wonden. Elke pijnlijke ervaring kan, wanneer ze vanuit het geloof wordt aanvaard en geïnterpreteerd, worden omgevormd tot een weg van gemeenschap met God en met anderen.
In een interview toegekend aan María José Atienza, hoofdredactrice van Omnes Magazine, kort na het Forum sprak Varden over wat hij een koninklijke katholieke ommekeer in onze tijd. Voor hem, het christelijk geloof «Het gaat er niet alleen om een laagje troost toe te voegen aan een leven dat al “perfect” of “zelfvoorzienend” is, maar om te aanvaarden dat de kern van het menselijk bestaan draait om onze wonden, die we doorgaans liever verbergen of ontkennen.».
Varden legde uit dat lijden vanuit het perspectief van het geloof een geheel andere dimensie krijgt: «We beginnen onze eigen wonden te zien als iets dat potentieel leven geeft en het leven verrijkt"».
Deze katholieke wending is volgens hem niet sentimenteel of oppervlakkig, maar een diepgaande terugkeer naar de christelijke traditie die de menselijke wonden erkent – en niet uit de weg gaat – en ze plaatst tegen de achtergrond van het mysterie van Christus. Het is een oproep om niet te verzanden in het ontkennen van de pijn, noch in een voortdurende slachtofferrol, maar om het lijden te plaatsen binnen een groter verhaal dat naar het leven leidt.
Marta Santín, journaliste gespecialiseerd in religie.
Inhoudsopgave
carf@fundacioncarf.orgVaste lijn: +34 914 029 082Mobiel: +34 638 078 511Conde de Peñalver, 45.
