Σε κοινωνικό επίπεδο μπορούμε να κάνουμε πολλά σε αυτόν τον τομέα, καταπολεμώντας την "κουλτούρα της απόρριψης" τόσων παιδιών και νέων, ασθενών, ατόμων με αναπηρία, ηλικιωμένων και περιθωριοποιημένων από την κοινωνία. Έτσι μπορούμε να συμβάλουμε, στην καθημερινότητά μας και στις συγκεκριμένες συνθήκες του καθενός, στο να αναδείξουμε και να υπερασπιστούμε την "άπειρη αξιοπρέπεια" κάθε ανθρώπινου όντος.
Όποιος ατενίζει τον Χριστό και ζει μαζί Του, βαδίζει μαζί Του και υιοθετεί τις στάσεις Του. Σε ένα Ομιλία στην ολομέλεια της Παπικής Βιβλικής Επιτροπής (11-IV-2024), ο διάδοχος του Πέτρου, ο Πάπας Φραγκίσκος, μας προέτρεψε να υιοθετήσουμε τις στάσεις του Ιησού, συγκεκριμένα μπροστά στην ασθένεια και τον ανθρώπινο πόνο.
«Όλοι μας κλονιζόμαστε κάτω από το βάρος αυτών των εμπειριών και πρέπει να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον να τις ξεπεράσουμε, βιώνοντάς τις ‘σε σχέση’, χωρίς να κλεινόμαστε στον εαυτό μας και χωρίς η νόμιμη εξέγερση να μετατραπεί σε απομόνωση, εγκατάλειψη ή απελπισία".
Από την εμπειρία των σοφών και των πολιτισμών, γνωρίζουμε ότι ο πόνος και η ασθένεια, ειδικά αν τους εξετάσουμε υπό το πρίσμα της πίστης, μπορούν να καταστούν καθοριστικοί παράγοντες σε ένα πορεία ωρίμανσης; ··· διότι ο πόνος, μεταξύ άλλων, μας επιτρέπει να διακρίνουμε το ουσιώδες από το μη ουσιώδες.
Ο Πάπας Φραγκίσκος υποστήριξε ότι είναι πάνω απ’ όλα το το παράδειγμα του Ιησού αυτός που μας δείχνει τον δρόμο, τη στάση που πρέπει να υιοθετήσουμε απέναντι στην ασθένεια και στον πόνο, δικό μας και των άλλων, και να τη μετατρέψουμε σε εποικοδομητικά βήματα: «Μας προτρέπει να φροντίζουμε όσους βρίσκονται σε κατάσταση ασθένειας, με την αποφασιστικότητα να ξεπεράσουν την ασθένεια· ταυτόχρονα, μας καλεί με ευαισθησία να ενώσουμε τα βάσανα μας με τη σωτηριακή προσφορά Του, σαν σπόρο που αποδίδει καρπούς». Να φροντίζουμε και να προσπαθούμε να ξεπεράσουμε τα εμπόδια, να ενώνουμε και να αναλαμβάνουμε.
Πράγματι, από την αρχή της παποσύνης του, στις 19 Μαρτίου 2013, δίδασκε, ακόμη και όταν αναφερόταν στο παράδειγμα του Αγίου Ιωσήφ, το χριστιανικό και ανθρώπινο καθήκον της φροντίδας και της υπηρεσίας, της εγγύτητας και της μέριμνας για τους άλλους, ειδικά εκείνων που έρχονται να μας συναντήσουν ή εκείνων στους οποίους μπορούμε να φτάσουμε, για να ανακουφίσουμε τις ανάγκες τους (βλ. επίσης το μήνυμα για την Παγκόσμια Ημέρα Ειρήνης, 1-I-2021, με θέμα «Η κουλτούρα της φροντίδας ως δρόμος προς την ειρήνη»).
Ο Πάπας Φραγκίσκος επισήμανε ότι η οπτική της πίστης μπορεί να μας οδηγήσει να αντιμετωπίσουμε τον πόνο με δύο καθοριστικές στάσεις: τη συμπόνια και την ένταξη.
Η συμπόνια δεν είναι ένα φτηνό και εφήμερο συναίσθημα, χωρίς δεσμεύσεις ούτε συνέπειες, ή μόνο με λόγια.
Ήδη ο Βενέδικτος XVI είχε παρατηρήσει ότι «το μεγαλείο της ανθρωπότητας καθορίζεται ουσιαστικά από τη σχέση της με τον πόνο και με όσους υποφέρουν. Αυτό ισχύει τόσο για το άτομο όσο και για την κοινωνία. Μια κοινωνία που δεν καταφέρνει να αποδεχτεί όσους υποφέρουν και δεν είναι ικανή να συμβάλει, μέσω της συμπόνιας, ώστε ο πόνος να μοιραστεί και να αντεχθεί και εσωτερικά, είναι μια σκληρή και απάνθρωπη κοινωνία» (ενκ. Spe salvi, 38).
Στην ίδια γραμμή κινείται και ο Φραγκίσκος, στην ίδια ομιλία του προς την Παπική Βιβλική Επιτροπή, υπογραμμίζοντας την ίδια τη συμπόνια του Ιησού:
«Η συμπόνια υποδηλώνει τη μια επαναλαμβανόμενη και χαρακτηριστική στάση του Κυρίου απέναντι στους ευάλωτους και τους άπορους που συναντά. Βλέποντας τα πρόσωπα τόσων ανθρώπων, πρόβατα χωρίς ποιμένα που αγωνίζονται να βρουν το δρόμο τους στη ζωή (βλ. Μκ 6, 34), ο Ιησούς συγκινείται. Συμπάσχει με το πεινασμένο και εξαντλημένο πλήθος (βλ. Μκ 8, 2) και υποδέχεται αδιάκοπα τους αρρώστους (βλ. Μκ 1, 32), των οποίων τις εκκλήσεις ακούει: ας σκεφτούμε τους τυφλούς που τον ικετεύουν (βλ. Ματθ. 20, 34) και τους πολυάριθμους ασθενείς που ζητούν να θεραπευτούν (βλ. Λουκ. 17, 11-19)· νιώθει ‘μεγάλο οίκτο’ – όπως λέει το Ευαγγέλιο – για τη χήρα που συνοδεύει τον μοναδικό της γιο στον τάφο (βλ. Λουκ. 7,13).
Μεγάλη συμπόνια. Αυτή η συμπόνια εκδηλώνεται ως εγγύτητα και οδηγεί τον Ιησού να ταυτιστεί με αυτόν που υποφέρει: ‘Ήμουν άρρωστος και ήρθαν να με επισκεφθούν’ (Ματθ. 25,36)».
Ας το παρατηρήσουμε προσεκτικά: ο Ιησούς συγκινείται, συμπονά, πλησιάζει μέχρι να ταυτιστεί με αυτόν που υποφέρει. Τι μας αποκαλύπτει αυτή η στάση του Ιησού; Ο τρόπος να πλησιάσει Ιησούς στον πόνο: όχι πρωτίστως με «εξηγήσεις» –προς τις οποίες συνήθως τείνουμε–, ούτε με άκαρπες ενθαρρύνσεις και παρηγοριές, ούτε με ωραία λόγια ή μια συλλογή συναισθημάτων, όπως παρατηρείται μερικές φορές στις ιστορίες της Αγίας Γραφής, όπως στην περίπτωση των φίλων του Ιώβ, οι οποίοι προσπαθούν να θεωρητικοποιήσουν τον πόνο συνδέοντάς τον με τη θεϊκή τιμωρία.
«Η απάντηση του Ιησού είναι ζωτικής σημασίας, αποτελείται από ‘συμπόνια που αναλαμβάνει’ και η οποία, αναλαμβάνοντας, σώζει τον άνθρωπο και μεταμορφώνει τον πόνο του. Ο Χριστός μετέτρεψε τον πόνο μας, κάνοντάς τον δικό Του μέχρι το τέλος: ζώντας τον, υποφέροντάς τον και προσφέροντάς τον ως δώρο αγάπης. Δεν έδωσε εύκολες απαντήσεις στα ‘γιατί’ μας, αλλά πάνω στο σταυρό έκανε δικό του το μεγάλο μας ‘γιατί’ (βλ. Μκ 15, 34)».
Έτσι, όπως επισημαίνει ο Φραγκίσκος, μελετώντας την Αγία Γραφή μπορούμε να εξαγνιστούμε από ορισμένες λανθασμένες συμπεριφορές και να μάθουμε να ακολουθούμε τον δρόμο που μας έδειξε ο Ιησούς: «Να αγγίξει κανείς τον ανθρώπινο πόνο με τα ίδια μας τα χέρια, με ταπεινότητα, πραότητα και γαλήνη, για να μεταφέρουμε, στο όνομα του ενσαρκωμένου Θεού, την αίσθηση μιας σωτηριακής και συγκεκριμένης στήριξης. Να το αγγίξεις με το χέρι, όχι θεωρητικά». Ο Πάπας είναι σαφής και ευθύς.
Αν και δεν είναι βιβλική λέξη, ο όρος ένταξη, επισημαίνει ο Φρανσίσκο, εκφράζει καλά ένα εξέχον χαρακτηριστικό του ύφους του Ιησού: να αναζητά τον αμαρτωλό, τον χαμένο, τον περιθωριοποιημένο, τον στιγματισμένο, ώστε να γίνει φιλοξενημένος στο σπίτι του Πατέρα και ωριμασμένο εντελώς, με σώμα, ψυχή και πνεύμα (για παράδειγμα, ο άσωτος γιος ή οι λεπροί). Επιπλέον, ο Ιησούς επιθυμεί κοινοποίηση με τους μαθητές αυτή την αποστολή και τη στάση της παρηγοριάς: τους προστάζει να φροντίζουν τους αρρώστους και να τους ευλογούν στο όνομά Του (βλ. Ματθ. 10,8· Λουκ. 10,9· Λουκ. 4,18-19).
«Γι’ αυτό, μέσα από την εμπειρία του πόνου και της ασθένειας, εμείς, ως Εκκλησία, καλούμαστε να βαδίζουμε μαζί με όλους, με χριστιανική και ανθρώπινη αλληλεγγύη, δημιουργώντας, στο όνομα της κοινής ευπάθειας, ευκαιρίες για διάλογο και ελπίδα». Ένα σαφές παράδειγμα είναι η παραβολή του καλού Σαμαρείτη, η οποία δείχνει «με ποιες πρωτοβουλίες μπορεί να ξαναχτιστεί μια κοινότητα με βάση άνδρες και γυναίκες που κάνουν δική τους την ευαλωτότητα των άλλων, που δεν επιτρέπουν να δημιουργηθεί μια κοινωνία αποκλεισμού, αλλά γίνονται πλησίον και σηκώνουν και επαναφέρουν τον πεσμένο, ώστε το καλό να είναι κοινό» (ενκ. Fratelli tutti, αρ. 67).
Ο Πάπας επισημαίνει, μπροστά ακριβώς σε ειδικούς της Βίβλου, μια βασική αρχή: «Ο Λόγος του Θεού είναι ένα ισχυρό αντίδοτο ενάντια σε κάθε κλειστό πνεύμα, αφαίρεση και ιδεολογικοποίηση της πίστης: διαβασμένη σύμφωνα με το πνεύμα με το οποίο γράφτηκε, ενισχύει το πάθος για το Θεό και για τον άνθρωπο, προκαλεί την αγάπη και αναζωπυρώνει τον αποστολικό ζήλο». Και γι’ αυτό η Εκκλησία έχει τη διαρκή ανάγκη να πίνει –και να δίνει να πίνουν– από τις πηγές του Λόγου.
Στις άτομα με αναπηρία
Αυτές ακριβώς οι στάσεις του Ιησού —το έλεος, η φροντίδα και η ένταξη—, τις οποίες πρέπει να υιοθετήσουμε, τις διακρίνουμε στις συναντήσεις του με άτομα με αναπηρία, όπως ανέφερε ο Πάπας την ίδια μέρα, στην ομιλία του προς την Ακαδημία Κοινωνικών Επιστημών (11 Απριλίου 2024).
Ιησούς επικοινωνήστε μαζί τους (δεν τα αγνοεί ούτε τα αρνείται, ούτε τα περιθωριοποιεί ούτε τα απορρίπτει)· επίσης αλλάζει το νόημα της εμπειρίας της ζωής της, με «μια πρόσκληση να πλέξουμε» μια μοναδική σχέση με τον Θεό να κάνει να ανθίσει ξανά »στους ανθρώπους», όπως βλέπουμε στην περίπτωση του τυφλού Βαρτιμαίου (βλ. Μκ 10,46-52).
Η σημερινή κουλτούρα της απόρριψης και της σπατάλης, όπως εκφράζει τη λύπη του ο Πάπας Μπεργκόλιο, οδηγεί εύκολα αυτούς τους ανθρώπους να θεωρούν τη δική τους ύπαρξη ως βάρος για τους ίδιους και για τους αγαπημένους τους. Και έτσι, αυτή η νοοτροπία ανοίγει το δρόμο σε μια κουλτούρα του θανάτου, στην έκτρωση και στην ευθανασία.
Γι« αυτό, όπως προτείνει ο διάδοχος του Πέτρου, «η καταπολέμηση της κουλτούρας της απόρριψης σημαίνει να προωθήσουμε την κουλτούρα της ένταξης –πρέπει να είναι ενωμένοι–, να δημιουργήσουν και να ενισχύσουν τα δεσμοί ταυτότητας »στην κοινωνία«, να εργαστούμε, κυρίως στις φτωχότερες χώρες, «για μεγαλύτερη κοινωνική δικαιοσύνη »και για την εξάλειψη των διαφόρων εμποδίων που στερούν από τόσους πολλούς την απόλαυση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών». Τα αποτελέσματα αυτών των δράσεων είναι πιο ορατά στις οικονομικά πιο ανεπτυγμένες χώρες.
Κατανοεί ότι αυτή η κουλτούρα της πλήρους ένταξης προάγεται καλύτερα «όταν τα άτομα με αναπηρία δεν είναι παθητικοί αποδέκτες, αλλά συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή ως πρωταγωνιστές της αλλαγής». Γι« αυτό υποστηρίζει ότι «επικουρικότητα και συμμετοχή αποτελούν τους δύο πυλώνες μιας αποτελεσματικής ένταξης. Και υπό αυτό το πρίσμα γίνεται πλήρως κατανοητή η σημασία των οργανώσεις και κινήματα »ατόμων με αναπηρία που προωθούν την κοινωνική συμμετοχή».
Τρία αποσπάσματα του Πάπα Λέοντα XIV κατά την επίσκεψή του στη Γκραν Κανάρια
Κατά τη συνάντησή του με τους φορείς υποδοχής των μεταναστών, που πραγματοποιήθηκε στο λιμάνι του Αργινέγκιν (Γκραν Κανάρια), ο Πάπας Λέων XIV αναλογίστηκε τον πόνο όσων αναγκάζονται να εγκαταλείψουν το σπίτι τους λόγω της φτώχειας, της βίας, του πολέμου ή της εκμετάλλευσης. Αυτές οι λέξεις αντανακλούν την έκκλησή του να αναγνωρίσουμε την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου και να μην παραμένουμε αδιάφοροι απέναντι στον ανθρώπινο πόνο.
1. «Όπως βλέπετε, κρατώ στο χέρι μου το δαχτυλίδι που ονομάζεται «του Ψαρά». Το ίδιο το όνομά του μας οδηγεί στη λίμνη της Γαλιλαίας, όπου ο Χριστός κάλεσε τον Πέτρο και του είπε: «Από τώρα και στο εξής θα είσαι ψαράς ανθρώπων» (Λκ 5,10). Η Εκκλησία έχει ερμηνεύσει αυτό το εδάφιο ως εικόνα της αποστολής της. Όμως εδώ και σε μέρη όπως το Ελ Ιέρο, αυτή η εντολή αποκτά μια κυριολεκτική και οδυνηρή δύναμη. Αυτό το νησί, μικρό σε έκταση αλλά μεγάλο σε ανθρωπιά, έχει δει να φτάνουν χιλιάδες άνθρωποι που έχουν αποσπαστεί από τη γη τους και έχουν εναποτεθεί στην ευθραυστότητα μιας καγιάκ. Εδώ υπάρχουν άνθρωποι που διασώθηκαν από τη θάλασσα και άψυχα σώματα που ανασύρθηκαν από τα νερά.
Γι» αυτό, ο Διάδοχος του Πέτρου δεν μπορεί να αγνοήσει αυτές τις αποβάθρες. Η Εκκλησία δεν μπορεί να αγνοήσει αυτά τα νερά ούτε κανένα μέρος όπου η πείνα, η δίψα, η βία, ο φόβος ή η εξορία συνεχίζουν να πληγώνουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Οι μαθητές του Ιησού δεν μπορούν να θεωρήσουν ξένη την κραυγή εκείνων που φωνάζουν μέσα στη νύχτα».
2. «Αγαπητή Blessing, αν και δεν είσαι εδώ σήμερα, η φωνή σου είναι. Σ’ ευχαριστούμε που μοιράστηκες μαζί μας την ιστορία σου. Το όνομά σου σημαίνει «ευλογία» και μας υπενθυμίζει ότι κάθε ανθρώπινη ζωή είναι μια ευλογία του Θεού. Κανείς δεν μπορεί να την αγοράσει, να την πουλήσει, να την χρησιμοποιήσει ή να την απορρίψει, γιατί σε κάθε άνθρωπο λάμπει η εικόνα και η ομοιότητα του Δημιουργού (βλ. Γέν. 1,27). Μας είπες ότι έφυγες από τη χώρα σου όχι επειδή το ήθελες, αλλά επειδή δεν υπήρχε άλλη επιλογή. Στα λόγια σου ακούμε το δράμα τόσων ανθρώπων που αναγκάστηκαν να φύγουν επειδή η φτώχεια, ο πόλεμος, η απειλή ή η εκμετάλλευση τους έκλεισαν όλους τους δρόμους.
»Θα ήθελα αυτό το μήνυμα να φτάσει σε εσένα και σε τόσες πολλές γυναίκες που έχουν πέσει θύματα εμπορίας και εκμετάλλευσης: αν άλλοι έβαλαν τιμή στο σώμα σου, ο Θεός δεν έπαψε ποτέ να σε βλέπει ως κάποιον ανεκτίμητο».
3. «Αυτό το δράμα πρέπει να αποτελέσει αφορμή για ενδοσκόπηση: για τις χώρες προέλευσης, οι οποίες πρέπει να δημιουργήσουν συνθήκες ειρήνης, δικαιοσύνης και ανάπτυξης· για τις χώρες διέλευσης, οι οποίες καλούνται να προστατεύουν τους αδύναμους και να μην τους αφήνουν στα χέρια εγκληματικών δικτύων· για την Ευρώπη, η οποία δεν μπορεί να διακηρύσσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και να συνηθίζει το γεγονός ότι η Μεσόγειος και ο Ατλαντικός είναι νεκροταφεία χωρίς ταφόπετρες· για τη διεθνή κοινότητα, η οποία καλείται να επιδείξει αποτελεσματική και επίμονη συνεργασία».
κ. Ramiro Pellitero Iglesias, ομότιμος καθηγητής Ποιμαντικής Θεολογίας στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ναβάρρα.
Δημοσιεύθηκε στο Εκκλησία και νέος ευαγγελισμός.
carf@fundacioncarf.orgΣταθερό: +34 914 029 082Κινητό: +34 638 078 511Conde de Peñalver, 45.
