Στο ιδρυτικό έγγραφο των Αγγλικανικές Επισκοπές, που δημιουργήθηκαν για όσους επιθυμούν την πλήρη κοινωνία με την Καθολική Εκκλησία (βλ. Βενέδικτος XVI, Αποστολική Συνταγματική). Anglicanorum coetibus, 2009), ορίζεται η εξουσία της να «να διατηρήσει ζωντανές, στο εσωτερικό της Καθολικής Εκκλησίας, τις πνευματικές, λειτουργικές και ποιμαντικές παραδόσεις της Αγγλικανικής Κοινότητας». Αυτή η ταυτότητα αναγνωρίζεται ως «πολύτιμο δώρο» που προορίζεται να τροφοδοτήσει την πίστη των μελών της και ως πνευματικός πλούτος που πρέπει να μοιραστεί με ολόκληρη την εκκλησιαστική κοινότητα (βλ. ενότητα III).
Πριν από λίγο περισσότερο από ένα μήνα, το Δικαστήριο για τη Δόγμα της Πίστης κάλεσε τους επισκόπους που είναι υπεύθυνοι για τα εν λόγω Ορδινάρια να καταγράψουν γραπτώς την εμπειρία τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο έχουν υιοθετήσει και ενσωματώσει αυτά τα στοιχεία — τόσο πολιτισμικά όσο και θρησκευτικά — που προέρχονται από την αγγλικανική παράδοση. Η απάντησή τους έχει πλέον δημοσιευτεί (βλ. Χαρακτηριστικά της Αγγλικανικής Κληρονομιάς, όπως εκφράζεται στα Ορδινάρια που ιδρύθηκαν βάσει της Αποστολικής Συντάγματος “Anglicanorum Coetibus”, 24 Μαρτίου 2016).
Οι επίσκοποι δήλωσαν ότι, παρά τις αποστάσεις και τους διαφορετικούς τόπους όπου εδρεύουν (όπως η Αγγλία και η Σκωτία, το Ορλάντο, η Αυστραλία και η Μικρονησία), έχουν τη συνείδηση ότι μοιράζονται μια ουσιώδη ταυτότητα (μια ταυτότητα κοινής χρήσης). «Αυτή η κοινή ταυτότητα έχει την προέλευσή της σε μια κοινή πορεία ακολουθίας του Χριστού, η οποία τους οδήγησε στην πλήρη κοινωνία με την Καθολική Εκκλησία".
Γι’ αυτό θεωρούν ότι, όταν προσχώρησαν στην Καθολική Εκκλησία, έφεραν μαζί τους αυτό που Ήδη ο Άγιος Παύλος VI το είχε χαρακτηρίσει το 1970 ως «πολύτιμη κληρονομιά ευσέβειας και εθίμων» το οποίο η Εκκλησία αναγνωρίζει, όπως είδαμε, ως ένα πολύτιμο δώρο όχι μόνο για τους ίδιους, αλλά και για να το μοιραστούν με τους υπόλοιπους καθολικούς.
Ήδη τον Ιούνιο του 2024, ο καρδινάλιος Βίκτορ Φερνάντες, από τον καθεδρικό ναό του Γουέστμινστερ (τον κύριο καθολικό ναό της Αγγλίας και της Ουαλίας), επέστησε την προσοχή στη σημασία αυτών των Ορδινάριατων από την άποψη της ενσωμάτωσης στην τοπική κουλτούρα:
«Η ύπαρξη του Ορδινάριου […] αντανακλά μια βαθιά και όμορφη πραγματικότητα σχετικά με τη φύση της Εκκλησίας και την ενσωμάτωση του Ευαγγέλιο, ως πλούσια αγγλική κληρονομιά. Διότι η Εκκλησία είναι μία, και το Ευαγγέλιο είναι ένα, αλλά στη διαδικασία της ενσωμάτωσης στην τοπική κουλτούρα, το Ευαγγέλιο εκφράζεται μέσα από μια ποικιλία πολιτισμών. Με αυτόν τον τρόπο, η Εκκλησία αποκτά ένα νέο πρόσωπο […] Σε αυτή τη διαδικασία, η Εκκλησία όχι μόνο δίνει, αλλά και εμπλουτίζεται. Διότι, όπως δίδαξε Άγιος Ιωάννης Παύλος ΙΙ, "κάθε πολιτισμός προσφέρει θετικές αξίες και μορφές που μπορούν να εμπλουτίσουν τον τρόπο με τον οποίο κηρύσσεται, κατανοείται και βιώνεται το Ευαγγέλιο" (Αποστολική Εγκύκλιος. Εκκλησία στην Ωκεανία, 2001, 16)».
Το Ορδινάριο, όπως επιπλέον τόνισε ο Νομάρχης του Δικαστηρίου για τη Δόγμα της Πίστης, αποτελεί μια συγκεκριμένη έκφραση αυτής της πραγματικότητας: «Στην περίπτωση του Ορδινάριατου, η καθολική πίστη ενσωματώνεται στον πολιτισμό ανθρώπων που έχουν ζήσει το Ευαγγέλιο στο πλαίσιο της Αγγλικανικής Κοινότητας. Με την είσοδό τους σε πλήρη κοινωνία με την Καθολική Εκκλησία, αυτή έχει εμπλουτιστεί. Μπορούμε, λοιπόν, να πούμε ότι κάθε Ορδινάριο αντιπροσωπεύει ένα από τα πρόσωπα της Εκκλησίας, η οποία, στην περίπτωση αυτή, ενσωματώνει ορισμένα στοιχεία της πλούσιας ιστορίας της αγγλικανικής παράδοσης: στοιχεία που σήμερα βιώνονται στην πληρότητα της καθολικής κοινωνίας».
Όπως αναφέραμε, το πιο πρόσφατο κεφάλαιο αυτής της ιστορίας είναι ο κατάλογος που συνέταξαν οι επίσκοποι των Αγγλικανικών Ορδινάριατων, απαριθμώντας τα χαρακτηριστικά που θεωρούν χαρακτηριστικά της πνευματικής και ποιμαντικής κληρονομιάς τους. Σε επτά παραγράφους προσδιορίζουν αυτά τα χαρακτηριστικά τα οποία, όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει, αποτελούν ενδιαφέρουσες προτάσεις για την κατήχηση σε ολόκληρη την Καθολική Εκκλησία (βλ. Χαρακτηριστικά, (το προαναφερθέν έγγραφο). Αυτά τα χαρακτηριστικά, όπως θα δούμε, έχουν στενή σχέση με τον Άγιο Τζον Χένρι Νιούμαν. Με την προσωπικότητά του και με την πορεία του προς την Καθολική Εκκλησία.
Συμμετοχή, παράδοση, ομορφιά
1. Ένα ξεχωριστό “εκκλησιαστικό ήθος”. Πρόκειται για μια εκκλησιαστική πρακτική που χαρακτηρίζεται «από την ευρεία συμμετοχή τόσο του κλήρου όσο και των λαϊκών στη ζωή και τη διοίκηση της Εκκλησίας». Αυτή η κουλτούρα, εξηγούν, «είναι εγγενώς συμβουλευτική και συνεργατική». Χαρακτηρίζεται επίσης από την ικανότητα να υποδέχεται όσους επιθυμούν να ενταχθούν στην καθολική κοινωνία «διατηρώντας ταυτόχρονα την ιδιαιτερότητα της πνευματικής τους ιστορίας».
Επιπλέον, «επικεντρώνεται σε μια ζωντανή αντίληψη της παράδοσης, η οποία επιδιώκει να παραμείνει πιστή σε ό,τι έχει παραδοθεί, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τη θέση που κατέχει η οργανική εξέλιξη». Όπως φαίνεται, πρόκειται για αρχές και κριτήρια που ισχύουν και για την εκπαίδευση στην πίστη, στο βαθμό που καθορίζουν έναν τρόπο ενεργού συμμετοχής στη ζωή και στην αποστολή της Εκκλησίας.
2. Ευαγγελισμός μέσω της ομορφιάς. Δεύτερον, τονίζουν «τη σημασία της ομορφιάς, όχι ως αυτοσκοπό, αλλά στο βαθμό που έχει τη δύναμη να μας οδηγήσει στον Θεό· ως εκ τούτου, διαθέτει μια εγγενή ευαγγελιστική δύναμη». Για τον λόγο αυτό, «η θεία λατρεία, η εκκλησιαστική μουσική και η εκκλησιαστική τέχνη» θεωρούνται ταυτόχρονα ως μέσα που μας οδηγούν στην κοινωνία με τον Θεό και ως εργαλεία ιεραποστολής.
«Η ομορφιά που εκπέμπουν έχει ως σκοπό να προσελκύσει τους ανθρώπους και τις κοινότητες σε μια πλήρη συμμετοχή, με όλη τους την ψυχή και το σώμα, στο έργο του Σωτήρα, ο οποίος είναι η ‘εικόνα του αόρατου Θεού’ (Κολ 1, 15) και η ‘λάμψη της δόξας [του Πατέρα]’ (Εβρ. 1, 3)». Πράγματι, η λειτουργία και η τέχνη αποτελούν εκφράσεις του “δρόμου της ομορφιάς” που σήμερα θεωρούμε ουσιαστικό στοιχείο της πνευματικής εκπαίδευσης. Αυτή η εκπαίδευση περιλαμβάνει, εκτός από τη διανοητική διάσταση, την αισθητική και πνευματική εμπειρία που διευκολύνει τη συνάντηση με την Αλήθεια και την Αγάπη του Θεού.
Λειτουργία, ζωή και κοινωνική διάσταση
3. Άμεση προσέγγιση των φτωχών: «Στα Ορδινάρια –επισημαίνουν οι επίσκοποί τους–, η ομορφιά της λατρείας και η αγιότητα της ζωής αποτυπώνονται στις συγκεκριμένες πραγματικότητες της γειτονιάς». Αυτό ερμηνεύεται ως αντανάκλαση μιας βαθιά ενσαρκωμένης θεολογίας, η οποία καλεί να βγούμε από τη θεία λατρεία για να αναζητήσουμε τον Ιησού ανάμεσα στους φτωχούς και τους εν ανάγκη (βλ. Ματθ. 25, 40). Ως πρακτικό παράδειγμα, αναφέρουν το γεγονός ότι «τα πλήθη που συγκεντρώθηκαν στους δρόμους του Μπέρμιγχαμ με αφορμή την κηδεία του Αγίου Τζον Χένρι Νιούμαν βρισκόταν εκεί όχι μόνο λόγω της πολυμάθειάς του, αλλά και επειδή ήταν ο ιερέας »που φρόντιζε τις ανάγκες τους».
Ακριβώς, διότι η Ενσάρκωση μας οδηγεί στην προώθηση της αξιοπρέπειας κάθε ανθρώπου και στη δέσμευση στην κοινωνική διάσταση της ευαγγελιοποίησης. Και αυτό πρέπει να προωθείται στην εκπαίδευση, παντού και σε όλες τις ηλικίες.
4. Ποιμαντική κουλτούρα. Κάτω από αυτόν τον τίτλο, εννοούν «μια ποιμαντική κουλτούρα στην οποία η θεία λατρεία και η καθημερινή ζωή είναι βαθιά αλληλένδετες». Με άλλα λόγια, προάγεται η σύνδεση μεταξύ λειτουργίας και ζωής. Στην περίπτωση αυτή, πρόκειται συγκεκριμένα για «έναν λειτουργικό, σχεδόν μοναστικό ρυθμό, εμπνευσμένο από την αγγλική πνευματική παράδοση». Θεωρούν απαραίτητη γι’ αυτό την κοινοτική απαγγελία του Θεϊκού Όφικιου, που νοείται ως η προσευχή ολόκληρου του Λαού του Θεού (βλ. Ψαλ. 119, 164· Εφ. 5, 19). [βλ. Sacrosanctum concilium, 100).
Και υποστηρίζουν ότι αυτό χαρακτηρίζει τον τρόπο με τον οποίο «διαμορφώνονται και διατηρούνται οι ενοριακές κοινότητες». Πράγματι, και αυτό εμπλουτίζει την εκπαίδευση στην πίστη, η οποία είναι εκπαίδευση για την πίστη που ομολογείται και γιορτάζεται, βιώνεται και μεταφράζεται σε προσευχή και δοξολογία προς τον Θεό, σε συνδυασμό με την υπηρεσία προς όλους.
Οικογένεια και εκπαίδευση
5. Η οικογένεια και η οικιακή εκκλησία. Μια άλλη πτυχή στην οποία οι επίσκοποι έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση είναι η σημασία της οικογένειας και ο ρόλος της ως «οικιακής εκκλησίας» (βλ. Lumen gentium, 11) Πράγματι, επισήμαναν ότι το ιερό του Walsingham (αφιερωμένο στην Παναγία ως προστάτιδα της Αγγλίας) ονομάζεται “η βρετανική Ναζαρέτ”. Όπως και η Ναζαρέτ, σύμφωνα με τον Άγιο Παύλο VI, είναι ‘το σχολείο του Ευαγγελίου’ (βλ. Ομιλία, (5-I-1964), όπου μαθαίνουμε να παρατηρούμε, να ακούμε, να διαλογιζόμαστε και να κατανοούμε το μυστήριο του Υιού του Θεού μέσα στην Αγία Οικογένεια· επίσης, το χριστιανικό σπίτι είναι ο πρώτος τόπος όπου μαθαίνουμε και βιώνουμε την πίστη.
Στο επίκεντρο όλων αυτών βρίσκεται «η εκτίμηση του μυστηρίου του γάμου και ο ρόλος των γονέων ως πρώτων εκπαιδευτών των παιδιών τους στην πίστη» (βλ. Διακήρυξη. Gravissimum educationis, 3). Γι’ αυτό και στα Ορδινάρια παρέχεται υποστήριξη στους γονείς σε αυτή την ιερή ευθύνη της μετάδοσης της πίστης στα παιδιά τους (βλ. Δευτ. 6, 6-7· Ιωήλ 1, 3) και συνοδεύονται οι οικογένειες στην κοινή τους πορεία προς τον Χριστό.
Επιπλέον, «αυτή η οπτική οδηγεί σε μια οργανική προσέγγιση της εκπαίδευση »που επικεντρώνεται στην ενορία και την οικογένεια και δίνει προτεραιότητα στη δια βίου πνευματική κατάρτιση όλων των μελών του Σώματος του Χριστού». Όλα αυτά επηρεάζουν άμεσα την εκπαίδευση στην πίστη.
Γραφή, κήρυγμα και προσωπική φροντίδα
6. Η Αγία Γραφή και το κήρυγμα: Αυτοί οι επίσκοποι επεσήμαναν επίσης ότι η κληρονομιά τους περιλαμβάνει «μια σταθερή παράδοση κηρύγματος βασισμένη στην Αγία Γραφή, αναγνωρίζοντας ότι η πνευματική τροφή των ανθρώπων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της τροφής των ψυχών τους (βλ. Ματθ. 4, 4)». Εδώ επανέρχεται το θέμα της ομορφιάς: «Η συνάντηση με τον Χριστό στη λαμπρότητα της λειτουργίας και στην κήρυξη του Λόγου δεν νοούνται ως ξεχωριστές πραγματικότητες, αλλά ως δύο διαστάσεις της ίδιας συνάντησης» (Sacrosanctum Concilium 7, 48-51 και Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας 1088 και 1346).
Και προσθέτουν ότι στις κοινότητες του Ορδινάριατου, αυτό βιώνεται «με στέρεη βάση στην Παράδοση (ιδιαίτερα στους Πατέρες της Εκκλησίας) και με εκτίμηση του ρόλου της λογικής σε αρμονία με την πίστη και στην υπηρεσία της». Αυτή η σχέση μεταξύ της Αγίας Γραφής και του κηρύγματος στο λειτουργικό πλαίσιο συνδέεται με το παραδοσιακό θέμα των “δύο τραπεζιών”: ο Λόγος (ο Βίβλος, ιδίως τα Ευαγγέλια και η προσευχή) και η Ευχαριστία.
7. Η πνευματική καθοδήγηση και το μυστήριο της Εξομολόγησης. Τέλος, εξήγησαν ότι έχουν κληρονομήσει την εκτίμηση της σημασίας της πνευματικής καθοδήγησης και του μυστηρίου της Εξομολόγησης ως στοιχείων της «φροντίδας των ψυχών, η οποία δίνει προτεραιότητα στο να αφιερώνεται χρόνος σε κάθε άτομο και να το συνοδεύει στη συνάντησή του με τον Χριστό, τον Καλό Ποιμένα (βλ. Ιωάν. 10, 11-16· Λουκ. 15, 4-7)».
Ενσάρκωση, εκπαίδευση και αποστολή
Στις καταληκτικές παραγράφους του παρόντος εγγράφου, το Δικαστήριο για τη Διδασκαλία της Πίστης επισημαίνει ότι «αν εξεταστούν όλα αυτά τα χαρακτηριστικά στο σύνολό τους, γίνεται αντιληπτό πόσο θεμελιώδες είναι το μυστήριο της Ενσάρκωσης για την κληρονομιά που διαφυλάσσεται στα Ορδινάρια. Η αξιοπρέπεια κάθε προσώπου, ο ρόλος της ομορφιάς, ο πλούτος της λειτουργικής έκφρασης, η μέριμνα για τους φτωχούς και ο σεβασμός προς την οικιακή εκκλησία πηγάζουν όλα από την ίδια πηγή».
Αυτή η πηγή είναι «eΟ Υιός του Θεού, ο μοναδικός μας Σωτήρας (βλ. Πράξ. 4, 12) και Μεσίτης ενώπιον του Πατέρα (βλ. 1 Τιμ. 2, 5), ο οποίος, ενσαρκωθείς ανάμεσά μας (βλ. Ιωάν. 1, 14), έχοντας υποφέρει για μας (βλ. 1 Πέτ. 2, 21) και αναστηθείς από τους νεκρούς, μας άνοιξε τον δρόμο ‘για να περπατήσουμε κι εμείς σε καινούργια ζωή’ (Ρωμ. 6, 4)».
Τέλος –όπως θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει διαβάζοντας όλα τα παραπάνω–, στο βαθμό που αυτή η κληρονομιά αποτελεί έναν τρόπο αποδοχής και βίωσης της πίστης, «ο κλήρος και οι πιστοί των Ορδινάριατων αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για μια ζωντανή πραγματικότητα, που στρέφεται προς το μέλλον όσον αφορά τη μετάδοση της πίστης στις επόμενες γενιές (βλ. Ψαλ. 22, 30-31· 78, 4-7· 102, 18)». Έτσι είναι, και μια κεντρική πτυχή αυτής της μετάδοσης της πίστης είναι η εκπαίδευση, είτε στην οικογένεια, είτε στο σχολείο (σχολική διδασκαλία της θρησκείας) είτε η κατήχηση και η χριστιανική κατάρτιση στις ενορίες και τα εκκλησιαστικά κινήματα κ.λπ.
Οι επίσκοποι αυτών των Ορδινάριων καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι αυτή η κληρονομιά όχι μόνο τους παρέχει τα μέσα για να υποδεχτούν κοινότητες και άτομα σε πλήρη κοινωνία, αλλά «συνεχίζει επίσης να διαμορφώνει τη διακριτική συμμετοχή τους στην αποστολή της Εκκλησίας με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον», αναπτύσσεται οργανικά και προσφέρει «μια μοναδική αντανάκλαση του προσώπου της Εκκλησία ‘και μια ξεχωριστή συμβολή στον ζωντανό πλούτο της ταυτότητάς της ως ’μία, αγία, καθολική και αποστολική»».
Πίνακας περιεχομένων
κ. Ramiro Pellitero IglesiasΚαθηγητής Ποιμαντικής Θεολογίας στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ναβάρα.
Δημοσιεύθηκε στο Εκκλησία και νέος ευαγγελισμός.
Εικόνες που έχουν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη.
carf@fundacioncarf.orgΣταθερό: +34 914 029 082Κινητό: +34 638 078 511Conde de Peñalver, 45.
