Sint Thomas van Aquino (1224/1225–1274) is een van de meest invloedrijke figuren uit de kerkgeschiedenis. Als dominicaanse priester laten zijn leven en werk zien dat liefde voor God en intellectuele strengheid elkaar wederzijds versterken. De Kerk heeft in hem een blijvend voorbeeld erkend voor de theologische, filosofische en spirituele vorming, met name in de opleiding van priesters.
Tomás werd geboren in Roccasecca, in het Koninkrijk Sicilië, in een adellijke familie, en genoot zijn eerste opleiding in de benedictijnenabdij van Montecassino. Later studeerde hij aan de Universiteit van Napels, waar hij in aanraking kwam met de teksten van Aristoteles en met de pas opgerichte Orde van de Predikers. Tegen de wil van zijn familie besloot hij toe te treden tot de dominicanen. Deze keuze zou zijn leven bepalen.
De levensbeschrijving van de heilige Thomas staat vol met voorbeelden van trouw, ijver en gebed. Nadat hij tot de Orde van de Predikers was toegetreden, werd hij naar Parijs en Keulen gestuurd om te studeren, waar hij een leerling was van de heilige Albertus Magnus, een van de grote geleerden van de 13e eeuw. Daar volgde hij een opleiding in filosofie en theologie, volgens een benadering waarin het menselijk verstand en de christelijke openbaring met elkaar werden verweven.
Zijn familie, die tegen zijn religieuze roeping was, ging zelfs zo ver dat ze hem een tijdlang vasthielden om hem ervan te weerhouden. Maar Tomás bleef standvastig. Deze episode laat een essentieel kenmerk van zijn karakter zien: de sereniteit en de diepe overtuiging waarmee hij de waarheid zocht en de wil van God vervulde.
Nadat hij tot priester was gewijd, legde hij zich intensief toe op zijn academische werk. Hij gaf les aan de Universiteit van Parijs en aan verschillende dominicaanse studiekolen in Italië. Hij was adviseur van pausen en nam actief deel aan het intellectuele leven van de Kerk in zijn tijd. Hij beschouwde studie echter nooit als een doel op zich. Voor Thomas was studeren een manier om te dienen: de Kerk, de prediking en het heil van de zielen.
De spiritualiteit van de heilige Thomas is sober en diepzinnig. Als man van het gebed vierde hij de eucharistie met grote bezinning. In zijn eucharistische hymnen – die nog steeds in de liturgie worden gebruikt – vallen vooral de volgende op: Pange lingua of de Adoro te devote– er is een diep geloof waarneembaar, gericht op Christus, dat een aanvulling vormt op zijn enorme intellectuele scherpzinnigheid.
Hij stierf op 7 maart 1274 in de abdij van Fossanova, terwijl hij op weg was naar het Concilie van Lyon. Hij was toen ongeveer 49 jaar oud.
Hij werd in 1323 heilig verklaard en in 1567 uitgeroepen tot kerkleraar. Later zou de Kerk hem uitroepen tot Algemeen arts, waarbij hij zijn leer in het bijzonder aanbeveelt voor de theologische opleiding.
De grootsheid van de heilige Thomas van Aquino komt vooral tot uiting in zijn omvangrijke en systematische geschriften. Van al zijn geschriften springen er twee in het oog vanwege hun belang en hun blijvende invloed op het leven van de Kerk.
De Summa Theologica Het is zijn bekendste werk. Het is opgezet als een handboek voor de opleiding van theologiestudenten en is pedagogisch gestructureerd: elke vraag wordt behandeld aan de hand van tegenargumenten, een centraal antwoord en afsluitende replieken. Deze methode is erop gericht om te leren denken. Thomas staat open voor de moeilijkheden en vragen, omdat hij erop vertrouwt dat de waarheid kan worden gekend en duidelijk kan worden verwoord.
In de Summa behandelt de grote thema’s van het christelijk geloof: God, de schepping, de mens, het morele leven, Christus en de sacramenten. Alles is geordend volgens een duidelijk criterium: de mens naar zijn uiteindelijke doel leiden, namelijk God. Deze integrale visie verklaart waarom de Kerk dit werk nog steeds aanbeveelt als basis voor kerkelijke studies.
De Summa contra Gentiles, daarentegen, heeft een meer apologetisch karakter. Het is bedoeld om een dialoog aan te gaan met degenen die het christelijk geloof niet delen, en laat zien dat veel fundamentele waarheden via de rede kunnen worden bereikt. Het is een werk dat vandaag de dag bijzonder relevant is, in een pluralistische culturele context waarin de Kerk geroepen is om in dialoog te treden met de hedendaagse rede zonder afstand te doen van de openbaring.
Een van de belangrijkste bijdragen van Thomas van Aquino is de harmonie tussen geloof en rede. Volgens hem kan er geen tegenstrijdigheid tussen beide bestaan, omdat ze allebei van God afkomstig zijn. Het menselijk verstand heeft zijn eigen domein en een werkelijke waardigheid; het geloof doet daar geen afbreuk aan, maar verheft het juist. Dit principe is expliciet overgenomen door het leergezag van de Kerk, met name in documenten over de priesteropleiding en het katholiek onderwijs.
Ook zijn bijdrage aan de Morele theologie. Zijn uitleg van de natuurwet, de deugden en het menselijk handelen blijft een solide uitgangspunt om de christelijke moraal te begrijpen als een weg naar vervulling, en niet als louter een verzameling regels. Voor de heilige Thomas is de moraal een vrije en redelijke reactie op de liefde van God.
Thomas van Aquino stelt vijf verbazingwekkend doeltreffende remedies tegen verdriet voor.
Het is alsof de beroemde theoloog al zeven eeuwen geleden het idee had aangevoeld – dat tegenwoordig zo wijdverbreid is – dat chocolade een antidepressivum is. Het lijkt misschien een materialistische gedachte, maar het is duidelijk dat een dag vol tegenslagen goed kan eindigen met een lekker biertje.
Dat zoiets in strijd zou zijn met het Evangelie, is nauwelijks aan te tonen: we weten dat de Heer graag deelnam aan banketten en feesten, en dat Hij zowel vóór als na de Verrijzenis met plezier genoot van de mooie dingen van het leven. Zelfs een psalm stelt dat wijn het hart van de mens verblijdt (hoewel moet worden verduidelijkt dat de Bijbel dronkenschap duidelijk veroordeelt).
Vaak is een moment van weemoed des te zwaarder als je er geen uitweg in ziet, en lijkt het alsof de bitterheid zich opstapelt totdat je zelfs de kleinste taak niet meer kunt uitvoeren.
Huilen is een taal, een manier om uitdrukking te geven aan en de knoop te ontwarren van een pijn die ons soms kan verstikken. Ook Jezus huilde. En paus Franciscus wijst erop dat «bepaalde aspecten van het leven alleen zichtbaar zijn voor ogen die door tranen zijn gereinigd. Ik nodig ieder van jullie uit om jezelf af te vragen: »Heb ik geleerd om te huilen?’”.
Ik moet denken aan het personage van de vriend van Renzo, uit het beroemde boek *Los novios*, die in een groot huis dat vanwege de pest onbewoond is, de grote tegenslagen opsomt die zijn familie hebben geteisterd. «Het zijn gruwelijke gebeurtenissen, die ik nooit had gedacht ooit mee te maken te krijgen; dingen die je voor het leven van je vreugde beroven; maar erover praten met vrienden is een verlichting.».
Dat moet je zelf ervaren om het te geloven. Als je je verdrietig voelt, heb je de neiging om alles in grijze tinten te zien. Op zulke momenten helpt het enorm om je hart te luchten bij een vriend. Soms is een berichtje of een kort telefoontje al genoeg om de wereld weer wat lichter te maken.
Het gaat om de de glans van de waarheid waarover Sint-Augustinus spreekt. De pracht van de dingen aanschouwen, in de natuur of in een kunstwerk, naar muziek luisteren, je laten verrassen door de schoonheid van een landschap... dat kan een doeltreffend middel zijn tegen verdriet.
Een literair criticus moest, enkele dagen na het overlijden van een dierbare vriend, een toespraak houden over het thema «avontuur» bij Tolkien. Hij begon als volgt: ‘Over mooie dingen spreken voor een geïnteresseerd publiek is voor mij een ware troost...’.
De vijfde remedie die de heilige Thomas voorstelt, is misschien wel degene die men het minst zou verwachten van een middeleeuwse leermeester. De theoloog stelt dat slapen en een bad nemen een fantastische remedie tegen somberheid zijn.
De doeltreffendheid van dit advies is duidelijk. Het is een diep christelijk inzicht dat lichamelijke verlichting soms nodig is om een geestelijk kwaad te verhelpen. Sinds God mens is geworden en dus een lichaam heeft aangenomen, is de scheiding tussen materie en geest in de materiële wereld opgeheven.
Een wijdverbreid vooroordeel is dat de christelijke visie op de mens gebaseerd is op de tegenstelling tussen ziel en lichaam, waarbij het lichaam altijd zou worden gezien als een last of een belemmering voor het geestelijk leven.
In feite gaat het christelijk humanisme ervan uit dat de mens (ziel en lichaam) volledig 'vergeestelijkt' raakt wanneer hij de vereniging met God zoekt. Om het met de woorden van de heilige Paulus te zeggen: er is een dierlijk lichaam en een geestelijk lichaam, en wij zullen niet sterven, maar worden veranderd, want dit vergankelijke lichaam moet met onvergankelijkheid worden bekleed, en dit sterfelijke lichaam met onsterfelijkheid.
Om al deze redenen staat de heilige Thomas van Aquino bijzonder dicht bij de missie van de Stichting CARF, die zich inzet voor de integrale, intellectuele, menselijke en spirituele vorming van seminaristen en diocesane priesters over de hele wereld. Zijn leven herinnert ons eraan dat de Kerk goed opgeleide herders nodig heeft, die in staat zijn kritisch te denken, duidelijk te onderwijzen en hun leer consequent na te leven.
Inhoudsopgave
carf@fundacioncarf.orgVaste lijn: +34 914 029 082Mobiel: +34 638 078 511Conde de Peñalver, 45.
