Καθώς περπατούσαμε, φτάσαμε στο σούρουπο, στη νύχτα. Από μικρός ένιωθα την ανάγκη –ή μάλλον την παρότρυνση, ίσως θα ήταν καλύτερο να το πω έτσι– να βγαίνω για βόλτα όταν η μέρα είχε ήδη σκοτεινιάσει· και να περπατώ, μόνος και σιωπηλός, μέσα στο σκοτάδι που δεν διακόπτεται από τον φωτισμό του δρόμου. Βυθισμένος στη νύχτα, βιώνεις με διαφορετικό τρόπο τον παλμό της γης, τη λάμψη των αστέρια, το άρωμα ολόκληρης της δημιουργίας.
Και τι χαρά, να αφεθούμε στη νύχτα χωρίς νοσταλγία, να βυθιστούμε μέσα της, σχεδόν στις μύτες των ποδιών, και να της ζητήσουμε να μας κάνει μέτοχους του μυστηρίου της! Χαρά που ίσως κάποτε διαισθάνθηκε ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε όταν έγραψε αυτούς τους στίχους στα Ποιήματα για τη νύχτα:
«Και ξαφνικά κατάλαβα ότι περπατάς μαζί μου και παίζεις, / ω, εσύ, βαθιά νύχτα, και σε κοίταξα με έκπληξη...». / ...εσύ, υψηλή νύχτα, / δεν ντράπηκες που με γνώρισες. Η αναπνοή σου / με διαπερνούσε. Η βαθιά σοβαρότητά σου, που μοιραζόμασταν / »με ένα χαμόγελο, μπήκε μέσα μου».
Κάποιοι υποδέχονται τη νύχτα ως φίλη, άλλοι την αποφεύγουν, σαν έναν εχθρό με τον οποίο δεν καταφέρνουν ποτέ να συμφιλιωθούν.
Όσοι την υποδέχονται με φιλικότητα προετοιμάζουν το πνεύμα τους για να ανακαλύψουν την παρθένα αγάπη που κρύβεται στο σκοτάδι και στη σιωπή. Ίσως με ένα ελαφρύ τρέμουλο, όπως ο Ρίλκε:
«Αν ένιωθες, ω νύχτα, πώς σε ατενίζω, πώς η ύπαρξή μου υποχωρεί μπροστά στην παρόρμηση/ να ρίξει τον εαυτό της με εμπιστοσύνη στην αγκαλιά σου. / Μπορώ να την συλλάβω έτσι ώστε το φρύδι μου, καθώς καμπυλώνεται ξανά,/ να αγκαλιάσει τόσο απέραντο ρεύμα βλέμματος;».
Ξέρω ότι δεν θα βρω λέξεις για να υμνήσω την ομορφιά της νύχτας –ακόμη και αν ζητήσω βοήθεια από τους ποιητές–· ίσως επειδή οι λέξεις εξαντλούν το έργο τους στην προσπάθεια να κατανοήσουμε ο ένας τον άλλον· και η νύχτα είναι γόνιμο έδαφος για τον κρυφό ανθρώπινο διάλογο της ψυχής με το πνεύμα, που ανοίγεται και προετοιμάζεται για την ανείπωτη επικοινωνία –και όχι μόνο διάλογο– μεταξύ του ανθρώπου και του Θεού, του δημιουργού του.
Η νύχτα είναι πλάσμα του Θεού και, όπως όλα τα πλάσματα, ένα δώρο του Θεού στον άνθρωπο. Χωρίς το σκοτάδι της, ούτε καν ο ήλιος δεν θα λάμπει. Χωρίς την ανάπαυση που μας προσφέρει, η πορεία μας στη γη θα περιοριζόταν σε μια απλή τρέλα· ολόκληρο το είναι μας θα έχανε τον προσανατολισμό του, και όχι μόνο το νευρικό μας σύστημα. Η σιωπή και το σκοτάδι της νύχτας ανοίγουν στον άνθρωπο απεριόριστους ορίζοντες, πιο μακρινούς και αδιαπέραστους από εκείνους που κρύβονται στη φουρτουνιασμένη θάλασσα και που μόλις που αναδύονται στην άκρη των κορυφών των κυμάτων του ωκεανού.
Και η νύχτα κρύβει ένα σιωπή και ένα σκοτάδι για τη νεότητα· ένα σκοτάδι μέσα στη σιωπή για την ωριμότητα· μια σιωπή μέσα σε λαμπερό σκοτάδι για την πληρότητα της ζωής. Η νύχτα εμπλουτίζει την αναζήτησή μας· μας προσκαλεί να διεισδύσουμε σε ανεξερεύνητες γωνιές, και τα μάτια, ανίκανα να αντέξουν το βλέμμα του ήλιου, ανοίγουν μονοπάτια κοιτάζοντας τα αστέρια, και καταφέρνουν να ξεδιαλύνουν το μυστήριο που κρύβει η νύχτα: το μυστήριο του ότι ο άνθρωπος δεν έχει άλλο ορίζοντα παρά μόνο τη Αιώνια Ζωή, ο Ουρανός.
Για όσους την περιμένουν ως εχθρό, η ψυχή της νύχτας εξαντλείται στο σκοτάδι και στο κενό· και η εικόνα της μοιάζει με πρόγευση του τίποτα.
Η νύχτα εμφανίζεται, λοιπόν, και παρουσιάζεται, αδελφοποιημένη με τη σιωπή και το σκοτάδι. Τραγικά αδελφοποιημένη. Σαν το σκοτάδι να μην ήταν παρά απλώς ζοφερή σκοτεινιά, και η σιωπή να έκρυβε την παραμονή του κενού και της καταπίεσης. Ο Χουάν Ραμόν Χιμένεθ έγραψε: "Φεύγει η νύχτα, μαύρος ταύρος / —γεμάτη πένθος, τρόμο και μυστήριο—, / που βρυχήθηκε τρομερά, απέραντα, / στον ιδρωμένο φόβο όλων των πεσόντων".
Μπροστά σε έναν τέτοιο εχθρό, δεν μένει άλλη επιλογή από το να προσπαθήσουμε να τον εξοντώσουμε ή να τον αποφύγουμε. Εξοντώνουμε τη νύχτα γεμίζοντάς την τεχνητά με θόρυβο και ψεύτικο φως, περιμένοντας την αυγή. Η αθώα, ψιθυριστή σιωπή μετατρέπεται σε αγωνιώδη κραυγή, μεταμφιεσμένη σε χαμόγελα που μοιάζουν περισσότερο ή λιγότερο με μάσκες. Και το λαμπερό σκοτάδι του ανοιχτού ουρανού μεταμορφώνεται σε σκοτάδι τούνελ που αποκλείει τα αστέρια από το βλέμμα μας.
Η νύχτα αποκτά μια διαφορετική απόχρωση όταν το μυστήριο της συνυφαστεί με αυτό της ασθένειας. Μερικοί ασθενείς περιμένουν την άφιξή της με αγωνία, φοβούμενοι για δύο πράγματα: ότι ο ύπνος δεν θα έρθει και η αγωνία θα μετατρέψει τις ώρες μέχρι την αυγή σε μορφή θανάτου, του ίδιου του θανάτου· ή ότι, αν τελικά ο ύπνος τους νικήσει, μπορεί να γίνει ο τελευταίος ύπνος στη γη.
Το βράδυ το άνδρας έχει πλήρη επίγνωση, χωρίς ντροπή ούτε αμηχανία, της ένδειάς του, της φτώχειάς του και ακόμη και της αθλιότητάς του. Έχει ήδη ανακαλύψει, χωρίς να εκπλαγεί, ότι κάθε άγιος έχει κάτι – ή πολλά – από τον αθλιο; και ότι κάθε αθλιος είναι σε θέση να έχει κάτι – ή πολλά – από τον άγιος. Απόλαυσε να επιβεβαιώσει αυτό που, κατά κάποιον τρόπο, είχε ήδη προβλέψει: ότι ο άνθρωπος δεν συνταξιοδοτείται· όποιος μένει στην ξηρά, όταν έρχεται η ώρα να φτιάξουν τα καΐκια τους... θάλασσα, ετοιμάζει τα δίχτυα και τα εργαλεία για το αύριο ψάρεμα. Το καλύτερο ψάρεμα είναι πάντα τη νύχτα.
Ίσως νιώθει πιο ανυπεράσπιστος μπροστά σε τόσους φόβους που τον κατακλύζουν στις πιο ακατάλληλες στιγμές. Ίσως. Και, παρ’ όλα αυτά, αξίζει να αναλάβει κανείς τον κίνδυνο, ώστε τελικά η νύχτα να μετατραπεί σε φως, όπως προφητικά προαναγγέλλει ο Ψαλμωδός: «και η νύχτα θα είναι δική μου» φως »στις απολαύσεις μου / γιατί η νύχτα, όπως και η μέρα, θα φωτιστεί»; · και ο Άγιος Ιωάννης του Σταυρού πρόσθεσε: «Ω, νύχτα που οδήγησες, / ω, νύχτα πιο γλυκιά από την αυγή· / ω, νύχτα που ένωσες / τον Αγαπημένο με την Αγαπημένη, / την Αγαπημένη που μεταμορφώθηκε στον Αγαπημένο».
Κατά κάποιον τρόπο το διαισθάνθηκε και ο Γκιμπράν, ο οποίος στο Ο Προφήτης, έγραψε:
«Δεν μπορώ να σας δείξω πώς προσεύχονται οι θάλασσες, τα βουνά, τα δάση. / Μπορείτε να ανακαλύψετε τη να προσευχηθώ στο βάθος της καρδιάς σας, / Ακούστε προσεκτικά τις γαλήνιες νύχτες, και θα ακούσετε να ψιθυρίζουν, / Θεέ μας, τα φτερά του εαυτού μας, θέλουμε μαζί Σου Θέληση. (...) / Δεν μπορούμε να σου ζητήσουμε τίποτα· γνωρίζεις την ένδεια μας πριν ακόμα γεννηθούμε· / Εσύ είσαι η ανάγκη μας· όταν μας δίνεις περισσότερο από τον εαυτό σου, μας δίνεις τα πάντα».
Ο Θεός μας έχει δώσει τον Εαυτό Του στον Το Παιδί Ιησούς που υμνήσαμε με τα χείλη μας, λατρέψαμε με τη διάνοιά μας, υποδεχθήκαμε στην καρδιά μας, μαζί με τους ποιμένες, τους μάγους, μαζί με Μαρία και με τον Χοσέ. Μήπως το Φως Του έχει φωτίσει το σκοτάδι της νύχτας μας;
Ernesto Juliá, (ernesto.julia@gmail.com) | Δημοσιεύθηκε προηγουμένως στο Θρησκεία Εμπιστευτική.
Πίνακας περιεχομένων
carf@fundacioncarf.orgΣταθερό: +34 914 029 082Κινητό: +34 638 078 511Conde de Peñalver, 45.
