{"id":183067,"date":"2025-01-20T06:00:00","date_gmt":"2025-01-20T05:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.fundacioncarf.org\/la-historia-de-jesus-de-nazaret\/"},"modified":"2025-06-04T17:55:21","modified_gmt":"2025-06-04T15:55:21","slug":"la-historia-de-jesus-de-nazaret","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/la-historia-de-jesus-de-nazaret\/","title":{"rendered":"C\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00ea-su th\u00e0nh Nazareth"},"content":{"rendered":"<div class=\"et_pb_section et_pb_section_150 et_section_regular\">\n<div class=\"et_pb_row et_pb_row_481\">\n<h3 class=\"et_pb_column et_pb_column_1_5 et_pb_column_1416  et_pb_css_mix_blend_mode_passthrough et_pb_column_empty\"><span style=\"color: revert; font-size: revert; font-weight: revert;\">Nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed Ch\u00faa Gi\u00easu<\/span><\/h3>\n<\/div>\n<div class=\"et_pb_row et_pb_row_482\">\n<div class=\"et_pb_column et_pb_column_3_5 et_pb_column_1420  et_pb_css_mix_blend_mode_passthrough\">\n<div class=\"et_pb_module et_pb_text et_pb_text_540  et_pb_text_align_left et_pb_bg_layout_light\">\n<div class=\"et_pb_text_inner\">\n<p>Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, c\u1ea7n l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng thu\u1eadt ng\u1eef <strong>\u201c&quot;l\u1ecbch s\u1eed&quot;\u201d<\/strong> b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p \u1f31\u03c3\u03c4\u03bf\u03c1\u03af\u03b1 <em>(l\u1ecbch s\u1eed)<\/em> c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0111i\u1ec1u tra, v\u00e0 c\u00f3 c\u00f9ng g\u1ed1c \u03b9\u03b4- v\u1edbi \u0111\u1ed9ng t\u1eeb \u1f41\u03c1\u03ac\u03c9<em> (orao, \u201cth\u1ea5y\u201d, m\u1ed9t \u0111\u1ed9ng t\u1eeb c\u00f3 ba g\u1ed1c: \u1f41\u03c1\u03ac-; \u03b9\u03b4-; \u1f44\u03c0-)<\/em>. D\u1ea1ng ho\u00e0n th\u00e0nh \u1f41\u03af\u03b4\u03b1, \u00f2ida c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng t\u1eeb n\u00e0y theo ngh\u0129a \u0111en l\u00e0 \u201cT\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1ea5y\u201d, nh\u01b0ng m\u1edf r\u1ed9ng ra, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cT\u00f4i bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, n\u00f3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn<strong> Quan s\u00e1t v\u00e0, do \u0111\u00f3, hi\u1ec3u bi\u1ebft sau khi \u0111\u00e3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m.<\/strong>: c\u00f9ng ngh\u0129a v\u1edbi ngh\u0129a m\u00e0 ch\u00fang ta c\u0169ng t\u00ecm th\u1ea5y trong g\u1ed1c c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng t\u1eeb Latinh video (v-id-eo) v\u00e0 trong thu\u1eadt ng\u1eef c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p \u201cidea\u201d).<\/p>\n<p>T\u00f4i c\u0169ng mu\u1ed1n b\u1ed5 sung th\u00eam r\u1eb1ng, ngo\u00e0i t\u01b0 duy ph\u1ea3n bi\u1ec7n, m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ti\u00ean quy\u1ebft cho nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 tr\u00ed th\u00f4ng minh, theo ngh\u0129a \u0111en c\u1ee7a thu\u1eadt ng\u1eef Latinh: intus l\u0115g\u0115re, t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ecdc t\u1eeb b\u00ean trong., <strong>\u0110i s\u00e2u h\u01a1n v\u00e0o v\u1ea5n \u0111\u1ec1, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1eabn duy tr\u00ec kh\u1ea3 n\u0103ng xem x\u00e9t to\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n v\u00e0 t\u00ecnh ti\u1ebft.<\/strong><\/p>\n<p>Do \u0111\u00f3, sau khi \u0111\u00e3 l\u00e0m r\u00f5 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y, <strong>T\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed, ch\u00fang ta n\u00ean ti\u1ebfp c\u1eadn \u201cv\u1ea5n \u0111\u1ec1\u201d v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00easu th\u00e0nh Nazareth nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/strong>. Jean Guitton<span style=\"color: #800000;\">\u00a0<strong>(1)<\/strong>\u00a0<\/span>, M\u1ed9t tri\u1ebft gia C\u00f4ng gi\u00e1o ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 d\u00e0nh c\u1ea3 \u0111\u1eddi m\u00ecnh \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng Ch\u00faa Gi\u00easu Kit\u00f4, \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n... <strong>ba gi\u1ea3i ph\u00e1p kh\u1ea3 thi<\/strong>:<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Ph\u00ea b\u00ecnh<\/strong>: <a href=\"https:\/\/fundacioncarf.org\/san-jose-quien-fue-el-padre-carpintero-de-jesus\/\">Ch\u00faa Gi\u00ea-su th\u00e0nh Na-za-r\u00e9t<\/a> N\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a Kit\u00f4 gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng l\u1ecbch s\u1eed, tuy nhi\u00ean, c\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn c\u1ee7a n\u00f3 ph\u1ea3i b\u00e1c b\u1ecf m\u1ecdi ph\u00e9p l\u1ea1 v\u00e0 nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/li>\n<li><strong>Th\u1ea7n tho\u1ea1i<\/strong>Ch\u00faa Gi\u00ea-su th\u00e0nh Nazareth th\u1ef1c ch\u1ea5t kh\u00f4ng h\u1ec1 t\u1ed3n t\u1ea1i. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft v\u00e0 n\u00f3i v\u1ec1 \u00f4ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m b\u1ecba \u0111\u1eb7t c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi cu\u1ed3ng t\u00edn.<\/li>\n<li><strong> Gi\u1ea3i ph\u00e1p d\u1ef1a tr\u00ean ni\u1ec1m tin:<\/strong> <a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Jes%C3%BAs_de_Nazaret\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ch\u00faa Gi\u00ea-su th\u00e0nh Na-za-r\u00e9t<\/a> \u00d4ng \u1ea5y kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1eadt, m\u00e0 m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadt l\u1ea1i trong c\u00e1c s\u00e1ch Ph\u00fac \u00c2m v\u00e0 c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m ch\u00ednh th\u1ee9c c\u1ee7a T\u00e2n \u01af\u1edbc \u0111\u1ec1u ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi s\u1ef1 th\u1eadt.<\/li>\n<\/ol>\n<h2>Ba c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u01a1n gi\u1ea3n v\u1ec1 c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00ea-su th\u00e0nh Nazareth<\/h2>\n<h3>Li\u1ec7u Ch\u00faa Gi\u00ea-su c\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i?<\/h3>\n<p>C\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 l\u1eddi kh\u00e1 r\u00f5 r\u00e0ng: c\u00f3. Do \u0111\u00f3, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 lo\u1ea1i b\u1ecf gi\u1ea3 thuy\u1ebft mang t\u00ednh huy\u1ec1n tho\u1ea1i\u2014r\u1eb1ng \u00f4ng ta l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a tr\u00ed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a ai \u0111\u00f3\u2014d\u1ef1a tr\u00ean nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1ec9 m\u1ec9 v\u1ec1 \u00f4ng v\u00e0 th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a \u00f4ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 trong nh\u1eefng th\u1eadp k\u1ef7 g\u1ea7n \u0111\u00e2y, trong c\u00e1c l\u0129nh v\u1ef1c gi\u1ea3i th\u00edch Kinh Th\u00e1nh, s\u1eed h\u1ecdc, kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc, ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc v\u00e0 ng\u1eef v\u0103n h\u1ecdc.<span style=\"color: #800000;\"><strong> (2)<\/strong><\/span>.<\/p>\n<h3>Vi\u1ec7c \u0111\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 quan tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn v\u1eady sao?<\/h3>\n<p>Kh\u00f4ng c\u00f2n nghi ng\u1edd g\u00ec n\u1eefa! \u0110i\u1ec1u \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ea7n n\u00f3i l\u00e0 th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00fang ta, th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u201cKit\u00f4 gi\u00e1o\u201d, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ednh to\u00e1n ch\u00ednh x\u00e1c t\u1eeb khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u, \u201csau Ch\u00faa Kit\u00f4\u201d. H\u01a1n n\u1eefa, c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, ngay c\u1ea3 khi kh\u00f4ng tin v\u00e0o Ch\u00faa Gi\u00easu l\u00e0 Thi\u00ean Ch\u00faa v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i Kit\u00f4 gi\u00e1o k\u1ecbch li\u1ec7t nh\u1ea5t, v\u1eabn kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00easu Kit\u00f4 l\u00e0 v\u00f4 song trong l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\n<ul>\n<li style=\"text-align: left;\">\u201cCh\u00faa tr\u00ean th\u1eadp t\u1ef1 gi\u00e1, li\u1ec7u \u00fd ngh\u0129a kh\u1ee7ng khi\u1ebfp \u0111\u1eb1ng sau bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3 v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u r\u00f5? M\u1ecdi th\u1ee9 \u0111au kh\u1ed5, m\u1ecdi th\u1ee9 treo tr\u00ean th\u1eadp t\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ec1u l\u00e0 th\u1ea7n th\u00e1nh. T\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta \u0111\u1ec1u treo tr\u00ean th\u1eadp t\u1ef1 gi\u00e1, v\u00ec v\u1eady ch\u00fang ta \u0111\u1ec1u l\u00e0 th\u1ea7n th\u00e1nh.\u201d.<br \/><em>Friedrich Nietzsche, K\u1ebb ch\u1ed1ng Ch\u00faa, D\u1ef1 \u00e1n Spartacus, 2001, trang 47.<\/em><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\">\u201cN\u1ebfu nh\u00ecn nh\u1eadn m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb nh\u01b0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi, b\u1ea5t ch\u1ea5p s\u1ef1 thi\u1ebfu h\u1ee5t c\u00e1c m\u1ed1i quan h\u1ec7 x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a c\u01a1 b\u1ea3n, th\u00ec \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ch\u1ec9 l\u00e0 do \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng Do Th\u00e1i-Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u00e0 quan ni\u1ec7m \u0111\u1eb7c th\u00f9 c\u1ee7a n\u00f3 v\u1ec1 con ng\u01b0\u1eddi.\u201d. <em>Richard Rorty, T\u00ednh kh\u00e1ch quan, thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i v\u00e0 ch\u00e2n l\u00fd. C\u00e1c b\u00e0i lu\u1eadn tri\u1ebft h\u1ecdc, Cambridge, 1991. B\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a t\u00f4i.<\/em><\/li>\n<li style=\"text-align: left;\">\u201cKit\u00f4 gi\u00e1o l\u00e0 cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t m\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i t\u1eebng \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c: v\u0129 \u0111\u1ea1i, r\u1ed9ng l\u1edbn v\u00e0 s\u00e2u s\u1eafc, hi\u1ec7u qu\u1ea3 \u0111\u1ebfn v\u1eady, b\u1ea5t ng\u1edd v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u01b0\u1ee1ng l\u1ea1i trong vi\u1ec7c th\u1ef1c hi\u1ec7n, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean khi n\u00f3 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00e9p m\u00e0u, m\u1ed9t s\u1ef1 m\u1eb7c kh\u1ea3i t\u1eeb tr\u00ean cao, m\u1ed9t s\u1ef1 can thi\u1ec7p tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a Ch\u00faa v\u00e0o c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb \u0111\u00f3 m\u1ed9t lu\u1eadt l\u1ec7 v\u00e0 h\u01b0\u1edbng \u0111i ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi.\u201d. <em>Benedetto Croce, Perch\u00e9 non possiamo non dirci Cristiani, Centro Pannunzio, Torino, 2008 (trang 14). B\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a t\u00f4i.<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<h3 style=\"text-align: left;\">Gi\u00ea-su th\u00e0nh Nazareth l\u00e0 ai?<\/h3>\n<p style=\"text-align: left;\">C\u00e2u h\u1ecfi kh\u00f3! \u0110\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1eddi, ch\u00fang ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eed \u00e1p d\u1ee5ng c\u00e1c ti\u00eau ch\u00ed c\u1ee7a c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 Cu\u1ed9c t\u00ecm ki\u1ebfm th\u1ee9 ba (<em>Nhi\u1ec7m v\u1ee5 th\u1ee9 ba<\/em>) v\u1ec1 \u201cCh\u00faa Gi\u00ea-su l\u1ecbch s\u1eed\u201d v\u00e0 ch\u1ec9 gi\u1edbi h\u1ea1n b\u1ea3n th\u00e2n trong vi\u1ec7c quan s\u00e1t v\u00e0 ph\u00e2n t\u00edch d\u1eef li\u1ec7u \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c b\u1eadc th\u1ea7y trong l\u0129nh v\u1ef1c n\u00e0y x\u1eed l\u00fd, v\u00e0 t\u00f4i \u0111ang \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn hai ng\u01b0\u1eddi \u00dd l\u00e0 Giuseppe Ricciotti v\u00e0 Vittorio Messori, h\u1ecdc gi\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Israel (<em>Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i<\/em>) David Flusser, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ed nh\u01b0 Joachim Jeremias c\u1ee7a \u0110\u1ee9c v\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ed7i l\u1ea1c kh\u00e1c c\u1ee7a \u0110\u1ee9c, Joseph Ratzinger, Gi\u00e1o ho\u00e0ng Benedict XVI.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ee7ng h\u1ed9 Cu\u1ed9c \u0111i\u1ec1u tra th\u1ee9 ba n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb m\u1ed9t ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 do Albert Schweitzer \u0111\u01b0a ra: <strong>Kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u00e1c b\u1ecf v\u1ec1 m\u1eb7t t\u01b0 t\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec mang t\u00ednh ch\u1ea5t k\u1ef3 di\u1ec7u trong c\u00e1c s\u00e1ch Ph\u00fac \u00c2m v\u00e0 T\u00e2n \u01af\u1edbc.<\/strong>, Lo\u1ea1i b\u1ecf n\u00f3 v\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eafc c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a duy l\u00fd th\u1eddi Khai s\u00e1ng.<\/p>\n<p>H\u01a1n n\u1eefa, nh\u01b0 \u0110\u1ee9c Benedict XVI \u0111\u00e3 b\u1ed5 sung trong cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u1ee7a ng\u00e0i. <em>Ch\u00faa Gi\u00ea-su th\u00e0nh Na-za-r\u00e9t <\/em><span style=\"color: #800000;\"><strong>(3)<\/strong><\/span>, Nh\u1eefng h\u1ea1n ch\u1ebf c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ph\u00ea b\u00ecnh l\u1ecbch s\u1eed v\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n n\u1eb1m \u1edf ch\u1ed7 \u201c\u0111\u1ec3 ng\u00f4n t\u1eeb \u1edf l\u1ea1i qu\u00e1 kh\u1ee9\u201d, m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m cho n\u00f3 \u201cph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi th\u1eddi \u0111\u1ea1i ng\u00e0y nay\u201d; \u1edf ch\u1ed7 \u201ccoi nh\u1eefng ng\u00f4n t\u1eeb giao thoa v\u1edbi n\u00f3 nh\u01b0 l\u00e0 ng\u00f4n t\u1eeb c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi\u201d; v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng, \u1edf ch\u1ed7 \u201cchia nh\u1ecf c\u00e1c s\u00e1ch trong Kinh Th\u00e1nh h\u01a1n n\u1eefa theo ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a ch\u00fang, nh\u01b0ng kh\u00f4ng xem x\u00e9t nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1ec1 t\u00ednh th\u1ed1ng nh\u1ea5t c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 &#039;Kinh Th\u00e1nh&#039;\u2018.<\/p>\n<p>Do \u0111\u00f3, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a gi\u1ea3i ph\u00e1p th\u1ee9 ba do Jean Guitton \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t, l\u00e0... <em>c\u1ee7a \u0111\u1ee9c tin<\/em>, <strong>V\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tin t\u01b0\u1edfng m\u1ed9t c\u00e1ch \u00e9p bu\u1ed9c, m\u00e0 l\u00e0 \u0111\u1ec3 ng\u1ecf kh\u1ea3 n\u0103ng r\u1eb1ng nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft trong c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng l\u00e0 \u0111\u00fang.<\/strong>.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-201592 size-full\" title=\"Ch\u00faa Kit\u00f4 \u00f4m l\u1ea5y th\u1eadp gi\u00e1 (El Greco, B\u1ea3o t\u00e0ng Prado) C\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00easu th\u00e0nh Nazareth\" src=\"https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Cristo_abrazado_a_la_cruz_El_Greco_Museo_del_Prado-historia-de-jesus-de-nazareth.jpg\" alt=\"Cristo_abrazado_a_la_cruz_(El_Greco,_Museo_del_Prado) historia de jesus de nazareth\" width=\"1519\" height=\"1920\" srcset=\"https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Cristo_abrazado_a_la_cruz_El_Greco_Museo_del_Prado-historia-de-jesus-de-nazareth.jpg 1519w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Cristo_abrazado_a_la_cruz_El_Greco_Museo_del_Prado-historia-de-jesus-de-nazareth-237x300.jpg 237w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Cristo_abrazado_a_la_cruz_El_Greco_Museo_del_Prado-historia-de-jesus-de-nazareth-810x1024.jpg 810w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Cristo_abrazado_a_la_cruz_El_Greco_Museo_del_Prado-historia-de-jesus-de-nazareth-119x150.jpg 119w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Cristo_abrazado_a_la_cruz_El_Greco_Museo_del_Prado-historia-de-jesus-de-nazareth-768x971.jpg 768w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Cristo_abrazado_a_la_cruz_El_Greco_Museo_del_Prado-historia-de-jesus-de-nazareth-1215x1536.jpg 1215w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Cristo_abrazado_a_la_cruz_El_Greco_Museo_del_Prado-historia-de-jesus-de-nazareth-9x12.jpg 9w\" sizes=\"(max-width: 1519px) 100vw, 1519px\" \/><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"et_pb_row et_pb_row_483\">\n<div class=\"et_pb_column et_pb_column_3_5 et_pb_column_1423  et_pb_css_mix_blend_mode_passthrough\">\n<div class=\"et_pb_module et_pb_text et_pb_text_541  et_pb_text_align_left et_pb_bg_layout_light\">\n<div class=\"et_pb_text_inner\">\n<h2>\u0110i\u1ec1m b\u00e1o t\u00ean<\/h2>\n<p>H\u00e0nh tr\u00ecnh t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00ea-su th\u00e0nh Nazareth kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00e1c ngo\u00e0i ch\u00ednh t\u00ean c\u1ee7a Ng\u00e0i, v\u00ec nomen omen (t\u00ean g\u1ecdi mang \u00fd ngh\u0129a), \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 trong th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 Ch\u00faa Gi\u00ea-su xu\u1ea5t th\u00e2n, t\u1ee9c l\u00e0 Israel c\u1ed5 \u0111\u1ea1i. Trong ti\u1ebfng Do Th\u00e1i, hai t\u00ean Gi\u00ea-su v\u00e0 Gi\u00f4-sua c\u00f3 c\u00e1ch ph\u00e1t \u00e2m v\u00e0 ch\u00ednh t\u1ea3 gi\u1ed1ng h\u1ec7t nhau: \u05d9\u05b0\u05d4\u05d5\u05b9\u05e9\u05bb\u05c1\u05e2\u05b7, t\u1ee9c l\u00e0 Yehoshu&#039;a, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &quot;\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi c\u1ee9u r\u1ed7i&quot;.<\/p>\n<p>Ch\u00faa Gi\u00ea-su l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i v\u00e0 thu\u1ed9c chi t\u1ed9c Giu-\u0111a, m\u1eb7c d\u00f9 ng\u00e0i s\u1ed1ng ph\u1ea7n l\u1edbn cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u1edf Ga-li-l\u00ea. V\u00e0 theo c\u00e1c s\u00e1ch Ph\u00fac \u00c2m, ng\u00e0i l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a vua \u0110a-v\u00edt. <strong>T\u1eeb cha anh, Joseph. <\/strong>\u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Kit\u00f4 gi\u00e1o, m\u1ed1i quan h\u1ec7 huy\u1ebft th\u1ed1ng n\u00e0y ch\u1ec9 mang t\u00ednh gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh, v\u00ec theo h\u1ecd, Ch\u00faa Gi\u00ea-su \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra t\u1eeb m\u1ed9t trinh n\u1eef t\u00ean l\u00e0 Maria, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 mang thai nh\u1edd s\u1ef1 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Ch\u00faa Th\u00e1nh Th\u1ea7n.<em>\u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Kit\u00f4 h\u1eefu, Thi\u00ean Ch\u00faa l\u00e0 m\u1ed9t, nh\u01b0ng Ng\u00e0i c\u0169ng l\u00e0 Ba Ng\u00f4i, v\u00e0 Ba Ng\u00f4i n\u00e0y bao g\u1ed3m ba Ng\u00f4i v\u1ecb c\u00f9ng m\u1ed9t b\u1ea3n th\u1ec3: Ch\u00faa Cha, Ch\u00faa Con v\u00e0 Ch\u00faa Th\u00e1nh Th\u1ea7n.<\/em>) sau khi m\u1ed9t thi\u00ean th\u1ea7n loan b\u00e1o, khi \u0111\u00f3 b\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u00ednh h\u00f4n v\u1edbi Giuse.<\/p>\n<h2>\u0110\u1ecba \u0111i\u1ec3m: Th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su<\/h2>\n<section class=\"comment-content\">\n<div class=\"comment-item comment ng-scope first last\">\n<div class=\"post-content post-emojis\">\n<p class=\"post-comment ng-binding\">V\u00ec Cu\u1ed9c T\u00ecm Ki\u1ebfm Th\u1ee9 Ba v\u1ec1 \u201cCh\u00faa Gi\u00ea-su l\u1ecbch s\u1eed\u201d nh\u1ea5n m\u1ea1nh m\u1ea1nh m\u1ebd v\u00e0o s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft ph\u1ea3i ph\u00e2n t\u00edch b\u1ed1i c\u1ea3nh v\u0103n h\u00f3a, t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef m\u00e0 Ng\u00e0i \u0111\u00e3 s\u1ed1ng, n\u00ean vi\u1ec7c \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0 r\u1ea5t \u0111\u00e1ng gi\u00e1 \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00edch th\u1ef1c c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su Kit\u00f4.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n<h3>Ch\u00faa Gi\u00ea-su \u0111\u1ebfn t\u1eeb \u0111\u00e2u?<\/h3>\n<p>T\u00f4i t\u00ecnh c\u1edd nghe m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i \u00f4ng \u1ea5y l\u00e0 &quot;ng\u01b0\u1eddi Israel&quot;; tuy nhi\u00ean, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u1ea1i tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng \u00f4ng \u1ea5y l\u00e0 &quot;ng\u01b0\u1eddi Palestine&quot;. C\u1ea3 hai thu\u1eadt ng\u1eef n\u00e0y \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ch\u00ednh x\u00e1c, v\u00ec ng\u01b0\u1eddi Israel l\u00e0 c\u00f4ng d\u00e2n c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc Israel hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. <em>(v\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i, ng\u01b0\u1eddi \u1ea2 R\u1eadp, ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i gi\u00e1o, ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi C\u01a1 \u0111\u1ed1c gi\u00e1o, v.v.).<\/em>Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi Palestine l\u00e0 nh\u1eefng c\u01b0 d\u00e2n hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, n\u00f3i ti\u1ebfng \u1ea2 R\u1eadp c\u1ee7a v\u00f9ng \u0111\u1ea5t m\u00e0 ng\u00e0y nay ch\u00fang ta bi\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u1edbi t\u00ean g\u1ecdi Palestine.<\/p>\n<p>Do \u0111\u00f3, Ch\u00faa Gi\u00ea-su kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Israel.<em>N\u1ebfu c\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3, th\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Israel.<\/em>Nh\u01b0ng \u0111\u00f3 th\u1eadm ch\u00ed kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Palestine, v\u00ec Palestine l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi nh\u01b0 v\u1eady. T\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Hadrian \u0111\u1eb7t cho v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y sau n\u0103m 135 sau C\u00f4ng nguy\u00ean, sau khi k\u1ebft th\u00fac Chi\u1ebfn tranh Do Th\u00e1i l\u1ea7n th\u1ee9 ba, khi t\u1ec9nh Judea c\u0169, l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i sinh s\u1ed1ng, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i t\u00ean th\u00e0nh Syria Pal\u00e6stina \u0111\u1ec3 th\u1ec3 hi\u1ec7n s\u1ef1 khinh mi\u1ec7t \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, Palestine ch\u00ednh th\u1ed1ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea3i \u0111\u1ea5t h\u1eb9p, g\u1ea7n t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi D\u1ea3i Gaza hi\u1ec7n nay, n\u01a1i t\u1ecda l\u1ea1c c\u1ee7a Ng\u0169 Th\u00e0nh c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Philistine, m\u1ed9t nh\u00f3m g\u1ed3m n\u0103m th\u00e0nh ph\u1ed1; m\u1ed9t qu\u1ed1c gia c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0 n\u00f3i ti\u1ebfng \u1ea4n-\u00c2u, v\u1ed1n c\u00f3 l\u1ecbch s\u1eed th\u00f9 \u0111\u1ecbch v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i: ng\u01b0\u1eddi Philistine.<\/p>\n<p>V\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 nh\u1ea5t sau C\u00f4ng nguy\u00ean, v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Israel c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, sau n\u00e0y chia th\u00e0nh hai v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Israel v\u00e0 Judah, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u00e0 b\u1ecb chia c\u1eaft gi\u1eefa Judea v\u00e0 c\u00e1c v\u00f9ng l\u00e3nh th\u1ed5 kh\u00e1c. <em>(n\u01a1i m\u00e0 Do Th\u00e1i gi\u00e1o Ch\u00ednh th\u1ed1ng m\u1ea1nh nh\u1ea5t)<\/em>, tr\u1ef1c thu\u1ed9c La M\u00e3 v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c cai tr\u1ecb b\u1edfi m\u1ed9t quan t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, c\u00f9ng hai v\u00f9ng l\u1ecbch s\u1eed kh\u00e1c, \u0111\u00f3 l\u00e0 Galil\u00ea v\u00e0 Samaria.<\/p>\n<p>Tr\u00ean v\u00f9ng \u0111\u1ea5t cu\u1ed1i c\u00f9ng n\u00e0y, m\u1ed9t cao nguy\u00ean trung t\u00e2m c\u1ee7a khu v\u1ef1c ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Palestine, t\u1eebng l\u00e0 n\u01a1i sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Samaria, h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecbnh c\u01b0 ch\u00e2u \u00c1 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Assyria \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 5 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m chinh ph\u1ee5c V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Israel.<\/p>\n<p>Tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ecba v\u1ecb cao trong v\u00f9ng \u0111\u00e3 b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Assyria tr\u1ee5c xu\u1ea5t, trong khi t\u1ea7ng l\u1edbp v\u00f4 s\u1ea3n \u1edf l\u1ea1i v\u00e0 h\u00f2a nh\u1eadp v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi \u0111\u1ebfn, t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng ban \u0111\u1ea7u mang t\u00ednh pha tr\u1ed9n nh\u01b0ng sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tinh ch\u1ec9nh, tr\u1edf th\u00e0nh t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng \u0111\u1ed9c th\u1ea7n nh\u01b0ng tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi Do Th\u00e1i gi\u00e1o. Trong khi ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i t\u1ef1 coi m\u00ecnh l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 h\u1ee3p ph\u00e1p c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ed9c tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi g\u00ecn gi\u1eef Giao \u01b0\u1edbc v\u1edbi Yahweh, Lu\u1eadt ph\u00e1p v\u00e0 vi\u1ec7c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c h\u00e0nh trong \u0110\u1ec1n th\u1edd Jerusalem, th\u00ec ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi Samaria t\u1ef1 coi m\u00ecnh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi g\u00ecn gi\u1eef Giao \u01b0\u1edbc v\u00e0 vi\u1ec7c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00edch th\u1ef1c v\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ec1n th\u1edd ri\u00eang c\u1ee7a h\u1ecd tr\u00ean n\u00fai Gerizim, g\u1ea7n th\u00e0nh ph\u1ed1 Shechem.<\/p>\n<h3>\u00a0<\/h3>\n<h3>Galil\u00ea<\/h3>\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t khu v\u1ef1c c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0 \u0111a d\u1ea1ng. <em>(T\u00ecnh tr\u1ea1ng \u0111\u00f3 v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i \u1edf Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc Israel ng\u00e0y nay: m\u1ed9t n\u1eeda l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u1ea2 R\u1eadp v\u00e0 m\u1ed9t n\u1eeda l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i)<\/em>C\u00e1c th\u1ecb tr\u1ea5n v\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 Do Th\u00e1i <em>(gi\u1ed1ng nh\u01b0 Nazareth, Cana)<\/em> Ch\u00fang n\u1eb1m c\u1ea1nh c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 thu\u1ed9c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a Hy L\u1ea1p-La M\u00e3, t\u1ee9c l\u00e0 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a ngo\u1ea1i gi\u00e1o. <em>(v\u00ed d\u1ee5: Sepphoris, Tiberias, Caesarea Philippi).<\/em><\/p>\n<p>D\u00e2n Do Th\u00e1i trong v\u00f9ng b\u1ecb c\u01b0 d\u00e2n Giu-\u0111\u00ea coi th\u01b0\u1eddng, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 h\u00e0o m\u00ecnh thu\u1ea7n khi\u1ebft v\u00e0 v\u0103n minh h\u01a1n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Ga-li-l\u00ea th\u00f4 l\u1ed7 v\u00e0 hay g\u00e2y g\u1ed5. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n trong c\u00e1c s\u00e1ch Ph\u00fac \u00c2m, khi n\u00f3i v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00ea-su, ch\u00fang ta \u0111\u1ecdc th\u1ea5y r\u1eb1ng \u201ckh\u00f4ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t l\u00e0nh n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn t\u1eeb Na-xa-r\u00e9t hay Ga-li-l\u00ea\u201d.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra, kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00e1c s\u00e1ch Ph\u00fac \u00c2m m\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t s\u1ed1 \u00edt c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a c\u00e1c gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u00f3 c\u0169ng cho ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n x\u1ee9 Galil\u00ea c\u0169ng b\u1ecb ch\u1ebf gi\u1ec5u v\u00ec c\u00e1ch n\u00f3i ti\u1ebfng Do Th\u00e1i v\u00e0 ti\u1ebfng Aram c\u1ee7a h\u1ecd. <em>(m\u1ed9t ng\u00f4n ng\u1eef chung \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i kh\u1eafp Trung \u0110\u00f4ng v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, bao g\u1ed3m c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Israel sau cu\u1ed9c l\u01b0u \u0111\u00e0y \u1edf Babylon b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m 587 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, n\u0103m m\u00e0 Nebuchadnezzar chinh ph\u1ee5c Jerusalem v\u00e0 ph\u00e1 h\u1ee7y \u0110\u1ec1n th\u1edd th\u1ee9 nh\u1ea5t)<\/em> Gi\u1ed1ng nh\u01b0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ng\u00f4n ng\u1eef Semitic, ch\u00fang c\u00f3 nhi\u1ec1u \u00e2m thanh ph\u00e1t ra t\u1eeb c\u1ed5 h\u1ecdng v\u00e0 \u00e2m thanh b\u1eadt h\u01a1i ho\u1eb7c thanh qu\u1ea3n. V\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Galil\u00ea ph\u00e1t \u00e2m nhi\u1ec1u t\u1eeb theo c\u00e1ch m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i cho l\u00e0 bu\u1ed3n c\u01b0\u1eddi ho\u1eb7c th\u00f4 t\u1ee5c.<\/p>\n<p>V\u00ed d\u1ee5, t\u00ean c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su, \u05d9\u05b0\u05d4\u05d5\u05b9\u05e9\u05bb\u05c1\u05e2\u05b7, Yehoshu\u201ba, \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t \u00e2m l\u00e0 Yeshu, do \u0111\u00f3 phi\u00ean \u00e2m ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p l\u00e0 \u0399\u03b7\u03c3\u03bf\u03cd\u03c2 (Yesous), v\u00e0 sau n\u00e0y l\u00e0 ti\u1ebfng Latinh Jesus v\u00e0 ti\u1ebfng T\u00e2y Ban Nha Jesus.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, Galil\u00ea l\u00e0 m\u1ed9t v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c ch\u01b0 h\u1ea7u c\u1ee7a La M\u00e3 v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c cai tr\u1ecb b\u1edfi H\u00ea-r\u1ed1t \u0110\u1ea1i \u0111\u1ebf, m\u1ed9t v\u1ecb vua g\u1ed1c ngo\u1ea1i gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c Augustus \u0111\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i v\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 ph\u1ea3i ph\u1ee5c t\u00f9ng \u00f4ng ta. H\u00ea-r\u1ed1t, n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 s\u1ef1 t\u00e0n b\u1ea1o nh\u01b0ng c\u0169ng \u0111\u1ea7y m\u01b0u m\u1eb9o, \u0111\u00e3 l\u00e0m m\u1ecdi c\u00e1ch \u0111\u1ec3 gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i. <em>(v\u00e0 l\u00e0m m\u1ecdi c\u00e1ch \u0111\u1ec3 \u0111u\u1ed5i h\u1eafn \u0111i)<\/em> \u0110i\u1ec1u m\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y kh\u00f4ng bao gi\u1edd ch\u1ea5p nh\u1eadn, nh\u1ea5t l\u00e0 v\u00ec \u00f4ng \u1ea5y kh\u00f4ng mang d\u00f2ng m\u00e1u Do Th\u00e1i.<\/p>\n<p>Trong s\u1ed1 nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00e1c, \u00f4ng \u0111\u00e3 m\u1edf r\u1ed9ng v\u00e0 l\u00e0m \u0111\u1eb9p \u0110\u1ec1n th\u1edd \u1edf Jerusalem, v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Israel x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i sau khi tr\u1edf v\u1ec1 t\u1eeb cu\u1ed9c l\u01b0u \u0111\u00e0y \u1edf Babylon. C\u00f4ng vi\u1ec7c ho\u00e0n thi\u1ec7n c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u1eabn \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn h\u00e0nh khi Ch\u00faa Gi\u00ea-su c\u00f2n s\u1ed1ng v\u00e0 ch\u1ec9 ho\u00e0n th\u00e0nh v\u00e0i n\u0103m tr\u01b0\u1edbc n\u0103m 70 sau C\u00f4ng nguy\u00ean, khi \u0111\u1ec1n th\u1edd b\u1ecb san b\u1eb1ng trong cu\u1ed9c t\u00e0n ph\u00e1 Jerusalem c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi La M\u00e3 d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ch\u1ec9 huy c\u1ee7a Titus.<\/p>\n<p>B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3, xa h\u01a1n v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n ph\u00eda \u0111\u00f4ng c\u1ee7a Bi\u1ec3n Galilee, l\u00e0 m\u1ed9t li\u00ean minh g\u1ed3m m\u01b0\u1eddi th\u00e0nh ph\u1ed1. <em>(Decapolis)<\/em> N\u00f3 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o v\u0103n h\u00f3a ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a Hy L\u1ea1p.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"et_pb_section et_pb_section_153 et_section_regular\">\n<div class=\"et_pb_row et_pb_row_485\">\n<div class=\"et_pb_column et_pb_column_3_5 et_pb_column_1428  et_pb_css_mix_blend_mode_passthrough\">\n<div class=\"et_pb_module et_pb_text et_pb_text_543  et_pb_text_align_left et_pb_bg_layout_light\">\n<div class=\"et_pb_text_inner\">\n<h2>V\u00f9ng \u0111\u1ea5t v\u00e0 \u201c\u0111\u1ed3ng b\u00e0o\u201d c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su<\/h2>\n<p>Ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00ea-su th\u00e0nh Nazareth, c\u1ea7n nh\u1edb r\u1eb1ng \u1edf th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, Do Th\u00e1i gi\u00e1o t\u1ea1i Israel kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ed1i th\u1ed1ng nh\u1ea5t. C\u00e1c gi\u00e1o ph\u00e1i hay tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i ch\u00ednh bao g\u1ed3m:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Ng\u01b0\u1eddi Sa-\u0111\u1ed1c<\/strong> (Ti\u1ebfng Do Th\u00e1i: \u05d5\u05b9\u05e7\u05b4\u05d9\u05dd\u05e6\u05b7\u05bc\u05d3\u05bc, \u1e63add\u014dq\u012bm); h\u1ecd l\u1ea5y t\u00ean t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp gi\u00e1o ph\u00e1i c\u1ee7a h\u1ecd, \u1e62add\u014dq, v\u00e0 t\u1ea1o th\u00e0nh t\u1ea7ng l\u1edbp t\u01b0 t\u1ebf v\u00e0 qu\u00fd t\u1ed9c th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd. H\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ee9c s\u1eafc t\u00f4n gi\u00e1o gi\u00e0u c\u00f3, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m ph\u1ee5c v\u1ee5 trong \u0111\u1ec1n th\u1edd, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng tin v\u00e0o s\u1ef1 ph\u1ee5c sinh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft hay s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1c thi\u00ean th\u1ea7n, \u00e1c qu\u1ef7 v\u00e0 linh h\u1ed3n. H\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd, lu\u1eadt duy nh\u1ea5t ph\u1ea3i tu\u00e2n theo l\u00e0 lu\u1eadt th\u00e0nh v\u0103n, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi trong Torah (\u05ea\u05d5\u05b9\u05e8\u05b8\u05d4), t\u1ee9c l\u00e0 n\u0103m cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Kinh Th\u00e1nh. <em>(Ng\u0169 Kinh)<\/em>.<\/li>\n<li><strong>Ng\u01b0\u1eddi Pha-ri-si<\/strong> (Ti\u1ebfng Do Th\u00e1i: \u05e4\u05b0\u05bc\u05e8\u05d5\u05bc\u05e9\u05b4\u05c1\u05d9\u05dd, per\u016b\u0161\u012bm, ngh\u0129a l\u00e0 \u201ct\u00e1ch bi\u1ec7t\u201d); h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tu\u00e2n th\u1ee7 lu\u1eadt ph\u00e1p m\u1ed9t c\u00e1ch m\u1ed9 \u0111\u1ea1o, quen t\u1eadp trung ngay c\u1ea3 v\u00e0o nh\u1eefng chi ti\u1ebft nh\u1ecf nh\u1eb7t nh\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00ednh lu\u1eadt ph\u00e1p, \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd lu\u1eadt ph\u00e1p kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 lu\u1eadt th\u00e0nh v\u0103n. <em>(Kinh Torah)<\/em>, nh\u01b0ng tr\u00ean h\u1ebft l\u00e0 halakha truy\u1ec1n mi\u1ec7ng (\u05d4\u05b2\u05dc\u05b8\u05db\u05b8\u05d4), bao tr\u00f9m l\u00ean nhi\u1ec1u ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng kh\u00e1c nhau trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng d\u00e2n s\u1ef1 v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o, v\u00e0 do \u0111\u00f3 bao g\u1ed3m t\u1eeb nh\u1eefng quy t\u1eafc ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u1ec1 l\u1ec5 v\u1eadt c\u00fang t\u1ebf cho \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c r\u1eeda b\u00e1t tr\u01b0\u1edbc b\u1eefa \u0103n.<\/li>\n<li>Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Pha-ri-si r\u1ea5t gi\u1ed1ng v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i c\u1ef1c \u0111oan ng\u00e0y nay, tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n nhi\u1ec7m; h\u1ecd t\u1ef1 \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a m\u00ecnh l\u00e0 &quot;t\u00e1ch bi\u1ec7t&quot; v\u00ec h\u1ecd coi m\u00ecnh l\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u1ee7a m\u1ecdi th\u1ee9 kh\u00f4ng thu\u1ea7n t\u00fay l\u00e0 Do Th\u00e1i, t\u1ee9c l\u00e0 kh\u00f4ng thu\u1ed9c v\u1ec1 ch\u00ednh h\u1ecd. N\u00f3i t\u00f3m l\u1ea1i, h\u1ecd g\u1ecdi d\u00e2n th\u01b0\u1eddng l\u00e0 \u05d4\u05b8\u05d0\u05b8\u05e8\u05b6\u05e5 \u05e2\u05b7\u05dd <em>(\u201bam ha-are\u1e63, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, khinh mi\u1ec7t h\u1ecd)<\/em>).<\/li>\n<li><strong>Ng\u01b0\u1eddi H\u00ea-r\u1ed1t<\/strong>, H\u1ecd c\u00f3 t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng ri\u00eang kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n r\u00f5 r\u00e0ng nh\u01b0ng l\u00f2ng trung th\u00e0nh v\u1edbi vua Herod th\u00ec ai c\u0169ng bi\u1ebft. H\u1ecd h\u1eb3n c\u0169ng r\u1ea5t th\u00e2n thi\u1ebft v\u1edbi ph\u00e1i Sadducees, v\u00ec ph\u00e1i Sadducees l\u00e0 t\u1ea7ng l\u1edbp th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u c\u00f3 khuynh h\u01b0\u1edbng \u1ee7ng h\u1ed9 c\u1ea3 Herod v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi La M\u00e3 nh\u1ea5t, ki\u00ean quy\u1ebft duy tr\u00ec nh\u1eefng \u0111\u1eb7c quy\u1ec1n c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb hi\u1ec7n tr\u1ea1ng.<\/li>\n<li><strong>C\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 lu\u1eadt<\/strong>, ho\u1eb7c vi\u1ebft <em>(ti\u1ebfng Do Th\u00e1i: \u05e1\u05d5\u05e4\u05e8\u05d9\u05dd, \u1e63\u014dfar\u012bm)<\/em>. H\u1ecd d\u1ea7n d\u1ea7n h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00f3a m\u1ecdi th\u1ee9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u1eadt h\u00f3a. V\u00ed d\u1ee5, v\u00e0o th\u1eddi Ch\u00faa Gi\u00ea-su, ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c tranh lu\u1eadn nhi\u1ec1u nh\u1ea5t trong hai tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i Do Th\u00e1i gi\u00e1o ch\u00ednh c\u1ee7a c\u00e1c b\u1eadc th\u1ea7y v\u0129 \u0111\u1ea1i Hillel v\u00e0 Shammai l\u00e0 li\u1ec7u c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p \u0103n tr\u1ee9ng g\u00e0 \u0111\u1ebb v\u00e0o ng\u00e0y Shabbat hay kh\u00f4ng. <em>(Th\u1ee9 b\u1ea3y)<\/em>.<\/li>\n<li><strong>Nh\u1eefng k\u1ebb cu\u1ed3ng t\u00edn, <\/strong>T\u00ean g\u1ecdi c\u1ee7a nh\u00f3m n\u00e0y trong ti\u1ebfng T\u00e2y Ban Nha b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p \u03b6\u03b7\u03bb\u03c9\u03c4\u03ae\u03c2, ngh\u0129a l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec7t th\u00e0nh, nh\u01b0ng trong ti\u1ebfng Do Th\u00e1i, h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u05d9\u05dd\u05e0\u05d0\u05e7, qana&#039;\u012bm: c\u1ea3 hai thu\u1eadt ng\u1eef, ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p v\u00e0 ti\u1ebfng Do Th\u00e1i, \u0111\u1ec1u c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &quot;ng\u01b0\u1eddi theo&quot; v\u00e0 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn l\u00f2ng nhi\u1ec7t th\u00e0nh m\u00e0 nh\u00f3m n\u00e0y tu\u00e2n th\u1ee7 gi\u00e1o l\u00fd Do Th\u00e1i gi\u00e1o, ngay c\u1ea3 v\u1ec1 m\u1eb7t ch\u00ednh tr\u1ecb. <em>(Trong s\u1ed1 c\u00e1c m\u00f4n \u0111\u1ec7 c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00ean l\u00e0 Si-m\u00f4n ng\u01b0\u1eddi Ca-na-an, m\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00f4ng li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u0111\u1ecba l\u00fd c\u1ee7a \u00f4ng, m\u00e0 l\u00e0 do \u00f4ng thu\u1ed9c nh\u00f3m qana&#039;\u012bm, t\u1ee9c l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec7t th\u00e0nh.)<\/em>. Ng\u01b0\u1eddi La M\u00e3 g\u1ecdi h\u1ecd l\u00e0 sicarii, v\u00ec h\u1ecd mang theo dao g\u0103m. <em>(sic\u00e6)<\/em> \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea5u d\u01b0\u1edbi chi\u1ebfc \u00e1o cho\u00e0ng m\u00e0 h\u1ecd d\u00f9ng \u0111\u1ec3 gi\u1ebft nh\u1eefng k\u1ebb b\u1ecb ph\u00e1t hi\u1ec7n vi ph\u1ea1m c\u00e1c \u0111i\u1ec1u r\u0103n c\u1ee7a lu\u1eadt Do Th\u00e1i.<\/li>\n<li><strong>Ng\u01b0\u1eddi Essenes<\/strong>, Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn trong kinh s\u00e1ch Do Th\u00e1i hay C\u01a1 \u0110\u1ed1c gi\u00e1o nh\u01b0ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Flavius Josephus, Philo, Pliny v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c b\u00e0n lu\u1eadn, t\u1ea1o th\u00e0nh m\u1ed9t d\u1ea1ng c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng t\u00f4n gi\u00e1o, t\u1eadp trung \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t quanh Bi\u1ec3n Ch\u1ebft, g\u1ea7n \u1ed1c \u0111\u1ea3o Ein Gedi. <em>(L\u00e0ng Qumran m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, h\u1ecd g\u1ecdi l\u00e0ng n\u00e0y l\u00e0 Ya\u1e25ad, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng)<\/em>. H\u1ecd s\u1ed1ng \u0111\u1ed9c th\u00e2n, ho\u00e0n to\u00e0n t\u00e1ch bi\u1ec7t kh\u1ecfi th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i, v\u00e0 b\u00e1c b\u1ecf t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng th\u1edd c\u00fang trong \u0110\u1ec1n th\u1edd c\u00f9ng c\u00e1c gi\u00e1o ph\u00e1i Do Th\u00e1i kh\u00e1c v\u00ec cho r\u1eb1ng ch\u00fang kh\u00f4ng trong s\u1ea1ch.<\/li>\n<li>\u0110\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong s\u1ed1 h\u1ecd, c\u1ea7n ph\u1ea3i ho\u00e0n th\u00e0nh giai \u0111o\u1ea1n t\u1eadp s\u1ef1, ti\u1ebfp theo l\u00e0 l\u1ec5 gia nh\u1eadp ch\u00ednh th\u1ee9c. H\u1ecd th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi cu\u1ed3ng t\u00edn v\u1ec1 s\u1ef1 thanh khi\u1ebft nghi l\u1ec5. <em>(Nhi\u1ec1u b\u1ec3 t\u1eafm nghi l\u1ec5 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u1ea1i Qumran)<\/em>, H\u1ecd c\u0169ng kh\u00f4ng \u01b0a ph\u1ee5 n\u1eef. Gi\u1eefa h\u1ecd kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i s\u1ea3n ri\u00eang v\u00e0 vi\u1ec7c s\u1edf h\u1eefu v\u0169 kh\u00ed b\u1ecb c\u1ea5m. C\u00f3 gi\u1ea3 thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng c\u1ea3 Ch\u00faa Gi\u00ea-su v\u00e0 Gioan T\u1ea9y gi\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Essene, nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y l\u1ea1i m\u00e2u thu\u1eabn v\u1edbi t\u00ednh ph\u1ed5 qu\u00e1t trong th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a h\u1ecd. <em>(trong \u0111\u00f3, c\u00f3 c\u1ea3 vi\u1ec7c m\u1edf c\u1eeda cho ph\u1ee5 n\u1eef, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i cho l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ea5p nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi Essenes)<\/em>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, \u0111\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00f3m ch\u00ednh m\u00e0 Do Th\u00e1i gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh v\u00e0o th\u1eddi Ch\u00faa Gi\u00ea-su. Sau th\u1ea3m h\u1ecda l\u1edbn n\u0103m 70 v\u00e0 132 CN, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi duy nh\u1ea5t s\u1ed1ng s\u00f3t, x\u00e9t v\u1ec1 m\u1eb7t gi\u00e1o l\u00fd, ch\u00ednh l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Pha-ri-si, t\u1eeb \u0111\u00f3 Do Th\u00e1i gi\u00e1o hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i b\u1eaft ngu\u1ed3n.<\/p>\n<p>C\u0169ng c\u1ea7n ph\u1ea3i n\u00f3i r\u1eb1ng, m\u1eb7c d\u00f9 ph\u1ea7n l\u1edbn d\u00e2n ch\u00fang c\u00f3 thi\u1ec7n c\u1ea3m v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Pha-ri-si, nh\u01b0ng nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh, h\u1ecd v\u1eabn b\u1ecb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Pha-ri-si coi l\u00e0 \u0111\u00e1ng khinh b\u1ec9.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh \u0111\u1ebfn v\u1edbi d\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0y, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb to\u00e0n b\u1ed9 gi\u1edbi t\u01b0 t\u1ebf, gi\u00e1o s\u0129 v\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c \u01b0u t\u00fa c\u1ee7a Israel ch\u1ebf gi\u1ec5u, m\u00e0 Gioan T\u1ea9y gi\u1ea3 v\u00e0 sau \u0111\u00f3 l\u00e0 Ch\u00faa Gi\u00ea-su s\u1ebd h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u ti\u00ean. V\u00e0 ch\u00ednh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y s\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean tin v\u00e0o s\u1ee9 \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Na-xa-r\u00e9t, tr\u00e1i l\u1ea1i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Pha-ri-si, c\u00e1c th\u1ea7y d\u1ea1y lu\u1eadt v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Sa-\u0111\u1ed1c, v\u1ed1n l\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a nhau, s\u1ebd li\u00ean k\u1ebft l\u1ea1i.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"et_pb_row et_pb_row_487\">\n<div class=\"et_pb_column et_pb_column_3_5 et_pb_column_1434  et_pb_css_mix_blend_mode_passthrough\">\n<div class=\"et_pb_module et_pb_text et_pb_text_545  et_pb_text_align_left et_pb_bg_layout_light\">\n<div class=\"et_pb_text_inner\">\n<h2>S\u1ef1 ch\u1edd \u0111\u1ee3i \u0110\u1ea5ng Messiah<\/h2>\n<p>V\u0103n h\u00f3a \u0111\u1eb7c th\u00f9 c\u1ee7a Israel c\u1ed5 \u0111\u1ea1i l\u00e0 c\u00e1i n\u1ed3i \u0111ang \u00e2m \u1ec9 ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng m\u1ed9t k\u1ef3 v\u1ecdng r\u1ea5t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u00e0 thi\u00eang li\u00eang. <strong>Ch\u00fang ta c\u00f2n ch\u1edd \u0111\u1ee3i ai n\u1eefa?<\/strong> <strong>G\u1eedi \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi gi\u1ea3i ph\u00f3ng, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf To\u00e0n N\u0103ng x\u1ee9c d\u1ea7u.<\/strong> Nh\u01b0 Ng\u00e0i \u0111\u00e3 l\u00e0m v\u1edbi M\u00f4i-se, ch\u00ednh \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi s\u1ebd d\u1ea5y l\u00ean \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i ph\u00f3ng d\u00e2n Ng\u00e0i kh\u1ecfi \u00e1ch n\u00f4 l\u1ec7 v\u00e0 \u00e1ch th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a ngo\u1ea1i qu\u1ed1c.<\/p>\n<p><span class=\"et_pb_image_wrap\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-131574\" title=\"L\u1ec5 Gi\u00e1ng Sinh - S\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su - B\u00ealem\" src=\"https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/navidad-nacimiento-de-jesus-belen-1.jpg\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" srcset=\"https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/navidad-nacimiento-de-jesus-belen-1.jpg 800w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/navidad-nacimiento-de-jesus-belen-1-300x178.jpg 300w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/navidad-nacimiento-de-jesus-belen-1-768x456.jpg 768w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/navidad-nacimiento-de-jesus-belen-1.jpg 480w\" alt=\"\u00bfDe d\u00f3nde era Jes\u00fas?\" \/><\/span><\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, l\u1ea7n n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi ta tin r\u1eb1ng tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i c\u1ee7a \u00f4ng s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd k\u1ebft th\u00fac, v\u00ec \u0111i\u1ec1u n\u00e0y<em> (\u05de\u05b8\u05e9\u05b4\u05c1\u05d9\u05d7\u05b7, Ma\u0161\u012ba\u1e25 trong ti\u1ebfng Do Th\u00e1i v\u00e0 \u03a7\u03c1\u03b9\u03c3\u03c4\u03cc\u03c2, Christ\u00f3s trong ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p: c\u1ea3 hai t\u1eeb \u0111\u1ec1u c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ee9c d\u1ea7u\u201d, v\u00ec \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa x\u1ee9c d\u1ea7u l\u00e0m vua thay th\u1ebf Saul v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi k\u1ebf v\u1ecb l\u00e0 David)<\/em> \u0110\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t <a href=\"https:\/\/fundacioncarf.org\/jesus-o-mahoma-quien-tiene-razon-parte-3\/\">nh\u00e0 ti\u00ean tri<\/a>, Nh\u01b0ng, nh\u01b0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch r\u00f5 trong Cu\u1ed9n Kinh Bi\u1ec3n Ch\u1ebft v\u00e0 trong nh\u1eefng k\u1ef3 v\u1ecdng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Essenes \u1edf Qumran, s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t v\u1ecb vua ch\u0103n c\u1eebu v\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea7y t\u1ebf l\u1ec5.<\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng n\u0103m ngay tr\u01b0\u1edbc khi Ch\u00faa Gi\u00easu gi\u00e1ng sinh, s\u1ef1 mong \u0111\u1ee3i n\u00e0y ng\u00e0y c\u00e0ng tr\u1edf n\u00ean lo l\u1eafng: nh\u1eefng k\u1ebb t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 \u0111\u1ea5ng c\u1ee9u th\u1ebf lan tr\u00e0n kh\u1eafp n\u01a1i, v\u00e0 c\u00f9ng v\u1edbi h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady b\u1ecb \u0111\u00e0n \u00e1p m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng trong th\u1eddi k\u1ef3 di\u1ec7t vong. <em>(H\u00e3y nh\u1edb l\u1ea1i c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Giu\u0111a ng\u01b0\u1eddi Ga-li-l\u00ea, v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 6-7 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean)<\/em>; nh\u01b0ng c\u0169ng <strong>C\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng m\u1ed9 \u0111\u1ea1o ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh m\u1ebd, ch\u1edd \u0111\u1ee3i s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb c\u1ee9u tinh, d\u1ef1a tr\u00ean m\u1ed9t l\u1eddi ti\u00ean tri r\u1ea5t ch\u00ednh x\u00e1c.<\/strong>.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng trong th\u1eddi k\u1ef3 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh l\u1edbn lao \u0111\u00f3 c\u1ee7a \u0110\u1ebf ch\u1ebf La M\u00e3, nh\u01b0ng l\u1ea1i l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7y k\u1ef3 v\u1ecdng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Israel, <strong>M\u1ecdi s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd \u1edf g\u00f3c nh\u1ecf \u1ea5y c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ec1u t\u1eadp trung v\u00e0o s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n s\u1eafp t\u1edbi c\u1ee7a Libertador:<\/strong> M\u1ecdi chuy\u1ec7n v\u1eabn lu\u00f4n nh\u01b0 v\u1eady sao? Th\u1ef1c t\u1ebf, vi\u1ec7c ch\u1edd \u0111\u1ee3i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00e3 k\u00e9o d\u00e0i nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7.<\/p>\n<p>L\u1ea7n \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ea7u ti\u00ean xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong s\u00e1ch S\u00e1ng th\u1ebf k\u00fd. <em>(49, 10)\u00a0<\/em> <span style=\"color: #800000;\"><strong>(4)<\/strong><\/span>. Do \u0111\u00f3, theo th\u1eddi gian,<strong> \u00dd ni\u1ec7m v\u1ec1 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa x\u1ee9c d\u1ea7u \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb Israel ng\u00e0y c\u00e0ng tr\u1edf n\u00ean r\u00f5 n\u00e9t v\u00e0 c\u1ee5 th\u1ec3 h\u01a1n.<\/strong>\u0110\u1ea5ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ee9c d\u1ea7u n\u00e0y, \u0110\u1ea5ng M\u00ea-si-a n\u00e0y, h\u1eb3n l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a Giu-\u0111a, th\u00f4ng qua vua \u0110a-v\u00edt.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"et_pb_section et_pb_section_156 et_section_regular\">\n<div class=\"et_pb_row et_pb_row_489\">\n<div class=\"et_pb_column et_pb_column_3_5 et_pb_column_1439  et_pb_css_mix_blend_mode_passthrough\">\n<div class=\"et_pb_module et_pb_text et_pb_text_547  et_pb_text_align_left et_pb_bg_layout_light\">\n<div class=\"et_pb_text_inner\">\n<h3>\u0110a-ni-\u00ean, v\u1ecb ti\u00ean tri cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a C\u1ef1u \u01af\u1edbc<\/h3>\n<p>Tuy nhi\u00ean, v\u00e0o n\u0103m 587 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, s\u1ef1 th\u1ea5t v\u1ecdng l\u1edbn \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra: Jerusalem b\u1ecb Nebuchadnezzar chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng, \u00f4ng ta \u0111\u00e3 ph\u00e1 h\u1ee7y \u0111\u1ec1n th\u1edd, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c c\u00e1c v\u1eadt d\u1ee5ng thi\u00eang li\u00eang, tr\u1ee5c xu\u1ea5t d\u00e2n c\u01b0 Judea \u0111\u1ebfn Babylon v\u00e0 ch\u1ea5m d\u1ee9t tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i c\u00e1c v\u1ecb vua thu\u1ed9c d\u00f2ng d\u00f5i David. V\u00e0 t\u1ea1i \u0111\u00f3, m\u1ed9t nh\u00e0 ti\u00ean tri \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0... <strong>Daniel<\/strong>, v\u1ecb ti\u00ean tri cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a C\u1ef1u \u01af\u1edbc, <strong>ng\u01b0\u1eddi ti\u00ean tri r\u1eb1ng \u0110\u1ea5ng M\u00ea-si-a ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd \u0111\u1ebfn<\/strong>. Tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Magna Prophetia: trong \u0111\u00f3 <em>(ch\u01b0\u01a1ng 2)<\/em> Ng\u01b0\u1eddi ta tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1eb1ng:<\/p>\n<ul>\n<li>\u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi tr\u00ean tr\u1eddi s\u1ebd thi\u1ebft l\u1eadp m\u1ed9t v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c kh\u00f4ng bao gi\u1edd b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t hay trao cho d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c, m\u00e0 s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i m\u00e3i m\u00e3i v\u00e0 s\u1ebd \u0111\u00e8 b\u1eb9p t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c \u1ea5y.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Kh\u00f4ng ch\u1ec9 v\u1eady: ch\u01b0\u01a1ng 7 quy \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 <strong>\u0110\u1ea5ng s\u1ebd \u0111\u1ebfn s\u1ebd \u201cgi\u1ed1ng nh\u01b0 Con Ng\u01b0\u1eddi\u201d.\u201d<\/strong> <em>(Trong Ph\u00fac \u00c2m M\u00e1tth\u00eau, Ph\u00fac \u00c2m d\u00e0nh cho c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u1edf Palestine, Ch\u00faa Gi\u00ea-su s\u1eed d\u1ee5ng c\u1ee5m t\u1eeb t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 &quot;con ng\u01b0\u1eddi&quot; kho\u1ea3ng 30 l\u1ea7n; trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ph\u1ea7n Kinh Th\u00e1nh kh\u00e1c, c\u1ee5m t\u1eeb n\u00e0y ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110a-ni-\u00ean s\u1eed d\u1ee5ng m\u1ed9t l\u1ea7n.)<\/em>.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, trong ch\u01b0\u01a1ng 9, l\u1eddi ti\u00ean tri c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee9ng nghi\u1ec7m v\u1ec1 m\u1eb7t th\u1eddi gian:<\/p>\n<ul>\n<li>B\u1ea3y m\u01b0\u01a1i tu\u1ea7n l\u1ec5 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5n \u0111\u1ecbnh cho d\u00e2n ng\u01b0\u01a1i v\u00e0 th\u00e0nh th\u00e1nh c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec3 ch\u1ea5m d\u1ee9t s\u1ef1 vi ph\u1ea1m v\u00e0 t\u1ed9i l\u1ed7i c\u1ee7a h\u1ecd, \u0111\u1ec3 c\u1ea7u xin s\u1ef1 tha th\u1ee9 cho s\u1ef1 gian \u00e1c c\u1ee7a h\u1ecd, \u0111\u1ec3 thi\u1ebft l\u1eadp c\u00f4ng l\u00fd m\u00e3i m\u00e3i, \u0111\u1ec3 ni\u00eam phong kh\u1ea3i t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 l\u1eddi ti\u00ean tri, v\u00e0 \u0111\u1ec3 th\u00e1nh hi\u1ebfn n\u01a1i ch\u00ed th\u00e1nh. H\u00e3y hi\u1ec3u r\u00f5 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y: S\u1ebd c\u00f3 b\u1ea3y tu\u1ea7n l\u1ec5 k\u1ec3 t\u1eeb khi s\u1eafc l\u1ec7nh ra l\u1ec7nh x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i Gi\u00ea-ru-sa-lem \u0111\u01b0\u1ee3c ban h\u00e0nh cho \u0111\u1ebfn khi v\u1ecb ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn \u0111\u1ebfn.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Nh\u01b0 ch\u00fang ta th\u1ea5y, l\u1eddi ti\u00ean tri m\u00e0 ch\u00fang ta v\u1eeba tr\u00edch d\u1eabn v\u00f4 c\u00f9ng ch\u00ednh x\u00e1c. Tuy nhi\u00ean, b\u1ea3n d\u1ecbch ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ee7a thu\u1eadt ng\u1eef ti\u1ebfng Do Th\u00e1i \u05e9\u05b8\u05c1\u05d1\u05bb\u05e2\u05b4\u05a8\u05d9\u05dd <em>(\u0161av\u016b\u201b\u012bm, \u201c\u0161av\u016b\u201b\u201d bi\u1ec3u th\u1ecb s\u1ed1 7 v\u00e0 \u201c\u012bm\u201d l\u00e0 \u0111u\u00f4i s\u1ed1 nhi\u1ec1u gi\u1ed1ng \u0111\u1ef1c)<\/em> Kh\u00f4ng n\u00ean k\u00e9o d\u00e0i &quot;v\u00e0i tu\u1ea7n&quot;.\u201c <em>(\u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc l\u00e0 \u05e2\u05d5\u05ea\u05e9\u05d1\u05d5, \u0161av\u016b\u201b\u014dt, trong \u0111\u00f3 \u201c\u014dt\u201d bi\u1ec3u th\u1ecb \u0111u\u00f4i s\u1ed1 nhi\u1ec1u gi\u1ed1ng c\u00e1i)<\/em>, Nh\u01b0ng \u201cb\u1ea3y m\u01b0\u01a1i b\u1ea3y n\u0103m\u201d: tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, l\u00e0 b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i l\u1ea7n b\u1ea3y n\u0103m. Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i th\u1eddi Ch\u00faa Gi\u00ea-su \u0111\u00e3 hi\u1ec3u \u0111o\u1ea1n Kinh Th\u00e1nh n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u00ednh x\u00e1c.<\/p>\n<p>V\u00ec th\u1ebf <strong>C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1ch t\u00ednh to\u00e1n th\u1eddi gian ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ee7a Daniel.<\/strong>: \u00bf<strong>Vi\u1ec7c t\u00ednh to\u00e1n 77 n\u0103m b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb khi n\u00e0o?<\/strong> Nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 g\u1ea7n \u0111\u00e2y t\u1ea1i Qumran \u0111\u00e3 cho ph\u00e9p c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 nh\u01b0 Hugh Schonfield, m\u1ed9t chuy\u00ean gia h\u00e0ng \u0111\u1ea7u v\u1ec1 Cu\u1ed9n Kinh Bi\u1ec3n Ch\u1ebft, ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng kh\u00f4ng ch\u1ec9 kinh th\u00e1nh ti\u1ebfng Do Th\u00e1i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh ho\u00e0n h\u1ea3o v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 nh\u1ea5t sau C\u00f4ng nguy\u00ean v\u00e0 gi\u1ed1ng h\u1ec7t v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta \u0111\u1ecdc ng\u00e0y nay, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Essenes, gi\u1ed1ng nh\u01b0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi kh\u00e1c, \u0111\u00e3 t\u00ednh to\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eddi \u0111i\u1ec3m xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a V\u1ecb Ti\u00ean Tri V\u0129 \u0110\u1ea1i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd, b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i n\u0103m <em>(490 n\u0103m)<\/em> C\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ednh t\u1eeb n\u0103m 586 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, n\u0103m b\u1eaft \u0111\u1ea7u cu\u1ed9c l\u01b0u \u0111\u00e0y \u1edf Babylon, v\u00e0 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ec9nh \u0111i\u1ec3m v\u00e0o n\u0103m 26 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, kh\u1edfi \u0111\u1ea7u k\u1ef7 nguy\u00ean \u0110\u1ea5ng Messiah. Th\u1eadt v\u1eady, k\u1ec3 t\u1eeb th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, nh\u01b0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng t\u1eeb c\u00e1c cu\u1ed9c khai qu\u1eadt kh\u1ea3o c\u1ed5, ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0 c\u01b0 tr\u00fa t\u1ea1i Qumran \u0111\u00e3 gia t\u0103ng.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady m\u00e0 <strong>Kh\u00f4ng ch\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u1edf \u0111\u1ea5t Israel m\u1edbi nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng ni\u1ec1m hy v\u1ecdng tr\u00e0n \u0111\u1ea7y v\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ea5n kh\u00edch.<\/strong>. Tacitus v\u00e0 Suetonius, ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc trong t\u00e1c ph\u1ea9m S\u1eed k\u00fd v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi sau trong t\u00e1c ph\u1ea9m Ti\u1ec3u s\u1eed Vespasian, c\u0169ng ghi l\u1ea1i r\u1eb1ng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u1edf ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng, theo c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a h\u1ecd, mong \u0111\u1ee3i m\u1ed9t v\u1ecb vua s\u1ebd \u0111\u1ebfn t\u1eeb Judea.<\/p>\n<h3><span style=\"color: revert; font-size: revert; font-weight: revert;\">M\u1ed9t ng\u00f4i sao \u1edf ph\u00eda \u0110\u00f4ng? Ch\u00ednh l\u00e0 &quot;sao ch\u1ed5i&quot; n\u1ed5i ti\u1ebfng \u0111\u00f3.\u201c<\/span><\/h3>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"et_pb_row et_pb_row_491\">\n<div class=\"et_pb_column et_pb_column_3_5 et_pb_column_1445  et_pb_css_mix_blend_mode_passthrough\">\n<div class=\"et_pb_module et_pb_text et_pb_text_549  et_pb_text_align_left et_pb_bg_layout_light\">\n<div class=\"et_pb_text_inner\">\n<p>Ch\u00ednh ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng cung c\u1ea5p cho ch\u00fang ta m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 h\u1eefu \u00edch kh\u00e1c \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u t\u1ea1i sao s\u1ef1 mong \u0111\u1ee3i v\u1ec1 \u0110\u1ea5ng M\u00ea-si l\u1ea1i m\u00e3nh li\u1ec7t \u0111\u1ebfn v\u1eady gi\u1eefa hai th\u1eddi k\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 sau Ch\u00faa Kit\u00f4, \u0111\u00f3 l\u00e0 th\u1ef1c t\u1ebf r\u1eb1ng: <strong>Trong c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c, s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a &quot;v\u1ecb vua&quot; \u0111\u00f3 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c mong ch\u1edd, m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn ngay c\u1ea3 \u1edf La M\u00e3.<\/strong>.<\/p>\n<p><span class=\"et_pb_image_wrap\"><img decoding=\"async\" class=\"wp-image-131575\" title=\"Ng\u00f4i sao B\u00ealem - S\u1ef1 gi\u00e1ng sinh c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su\" src=\"https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/estrella-de-belen-naciemiento-jesus-1.jpg\" sizes=\"(max-width: 610px) 100vw, 610px\" srcset=\"https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/estrella-de-belen-naciemiento-jesus-1.jpg 610w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/estrella-de-belen-naciemiento-jesus-1-300x212.jpg 300w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/estrella-de-belen-naciemiento-jesus-1.jpg 400w, https:\/\/fundacioncarf.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/estrella-de-belen-naciemiento-jesus-1.jpg 480w\" alt=\"\u00bfQui\u00e9n era Jes\u00fas de Nazaret?\" \/><\/span><\/p>\n<p><strong>Tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, c\u00e1c nh\u00e0 chi\u00eam tinh Babylon v\u00e0 Ba T\u01b0 \u0111\u00e3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 7 ho\u1eb7c 6 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean.<\/strong> <span style=\"color: #800000;\"><strong>(5)<\/strong><\/span> . T\u1ea1i sao l\u1ea1i ch\u00ednh x\u00e1c v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u1eddi gian \u0111\u00f3? B\u1edfi v\u00ec s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u00f4i sao, ch\u00fang ta bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u n\u00e0y t\u1eeb Ph\u00fac \u00e2m M\u00e1tth\u00eau (ch\u01b0\u01a1ng 2).<\/p>\n<h3>Nh\u01b0ng li\u1ec7u m\u1ed9t ng\u00f4i sao th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n?<\/h3>\n<p><strong>Nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc Kepler d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u1ea3 l\u1eddi c\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y, v\u00ec v\u00e0o n\u0103m 1603, \u00f4ng \u0111\u00e3 quan s\u00e1t th\u1ea5y m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng r\u1ea5t s\u00e1ng: kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 sao ch\u1ed5i, m\u00e0 l\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfp c\u1eadn, hay s\u1ef1 giao h\u1ed9i, c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh Sao M\u1ed9c v\u00e0 Sao Th\u1ed5 trong ch\u00f2m sao Song Ng\u01b0.<\/strong><\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, Kepler \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t s\u1ed1 ph\u00e9p t\u00ednh v\u00e0 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng s\u1ef1 ki\u1ec7n t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 s\u1ebd x\u1ea3y ra v\u00e0o n\u0103m 7 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean.<strong> \u00d4ng c\u0169ng t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t b\u00e0i b\u00ecnh lu\u1eadn c\u1ed5 c\u1ee7a c\u00e1c gi\u00e1o s\u0129 Do Th\u00e1i, trong \u0111\u00f3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng Messiah ph\u1ea3i tr\u00f9ng kh\u1edbp ch\u00ednh x\u00e1c v\u1edbi th\u1eddi \u0111i\u1ec3m x\u1ea3y ra s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p thi\u00ean th\u1ec3 \u0111\u00f3.<\/strong><\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, kh\u00f4ng ai tin v\u00e0o tr\u1ef1c gi\u00e1c c\u1ee7a Kepler, m\u1ed9t ph\u1ea7n v\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn cho r\u1eb1ng Ch\u00faa Gi\u00ea-su sinh n\u0103m 0. M\u00e3i \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 18, m\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 kh\u00e1c, Friedrich Christian M\u00fcnter, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o Luther v\u00e0 l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean H\u1ed9i Tam \u0111i\u1ec3m, m\u1edbi gi\u1ea3i m\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t b\u1ea3n Ch\u00fa gi\u1ea3i s\u00e1ch \u0110a-ni-\u00ean, c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 m\u1ed9t trong &quot;b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i cu\u1ed1n s\u00e1ch ch\u00fa gi\u1ea3i&quot;, trong \u0111\u00f3 ni\u1ec1m tin c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i m\u00e0 Kepler \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn.<\/p>\n<p>D\u00f9 sao th\u00ec c\u0169ng c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn khi... <strong>Th\u1ebf k\u1ef7 19 nh\u1eb1m l\u00e0m r\u00f5 \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean v\u0103n m\u00e0 Kepler quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/strong>, Tr\u00ean h\u1ebft, xin c\u1ea3m \u01a1n vi\u1ec7c c\u00f4ng b\u1ed1 hai t\u00e0i li\u1ec7u quan tr\u1ecdng:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>B\u1ea3ng h\u00e0nh tinh,<\/strong> N\u0103m 1902, ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n ra m\u1ed9t cu\u1ed9n gi\u1ea5y c\u00f3i Ai C\u1eadp ghi ch\u00e9p ch\u00ednh x\u00e1c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 th\u00f4ng qua quan s\u00e1t tr\u1ef1c ti\u1ebfp, ghi l\u1ea1i s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p c\u1ee7a sao M\u1ed9c v\u00e0 sao Th\u1ed5 trong ch\u00f2m sao Song Ng\u01b0 v\u00e0o n\u0103m 7 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean. Cu\u1ed9n gi\u1ea5y n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 l\u00e0 r\u1ea5t s\u00e1ng;<\/li>\n<li><strong>L\u1ecbch sao Sippar<\/strong>, M\u1ed9t t\u1ea5m b\u1ea3ng \u0111\u1ea5t nung vi\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1eef h\u00ecnh n\u00eam, c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb Babylon, ghi l\u1ea1i s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c v\u00ec sao v\u00e0o n\u0103m 7 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, m\u1ed9t n\u0103m m\u00e0 theo c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc Babylon, s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y s\u1ebd x\u1ea3y ra ba l\u1ea7n (29 th\u00e1ng 5, 1 th\u00e1ng 10 v\u00e0 5 th\u00e1ng 12), trong khi s\u1ef1 ki\u1ec7n t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 th\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 x\u1ea3y ra m\u1ed9t l\u1ea7n sau m\u1ed7i 794 n\u0103m.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Do \u0111\u00f3, x\u00e9t \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c trong bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a Babylon, sao M\u1ed9c \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho h\u00e0nh tinh c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb th\u1ebf gi\u1edbi, sao Th\u1ed5 l\u00e0 h\u00e0nh tinh b\u1ea3o v\u1ec7 Israel, v\u00e0 ch\u00f2m sao Song Ng\u01b0 l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a th\u1eddi k\u1ef3 t\u1eadn th\u1ebf, th\u00ec vi\u1ec7c cho r\u1eb1ng c\u00e1c nh\u00e0 th\u00f4ng th\u00e1i c\u0169ng \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho th\u1eddi k\u1ef3 t\u1eadn th\u1ebf kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u qu\u00e1 v\u00f4 l\u00fd. <span style=\"color: #800000;\"><strong>(6)<\/strong><\/span>\u00a0 T\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng, h\u1ecd k\u1ef3 v\u1ecdng, sau khi \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i d\u1ef1 \u0111o\u00e1n v\u1edbi \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c phi th\u01b0\u1eddng, s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u1edf Giu-\u0111\u00ea.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"et_pb_section et_pb_section_159 et_section_regular\">\n<div class=\"et_pb_row et_pb_row_493\">\n<div class=\"et_pb_column et_pb_column_3_5 et_pb_column_1450  et_pb_css_mix_blend_mode_passthrough\">\n<div class=\"et_pb_module et_pb_text et_pb_text_551  et_pb_text_align_left et_pb_bg_layout_light\">\n<div class=\"et_pb_text_inner\">\n<h2>T\u1ea1i B\u00ealem thu\u1ed9c x\u1ee9 Giu-\u0111\u00ea: T\u1ea1i sao l\u1ea1i l\u00e0 n\u01a1i n\u00e0y?<\/h2>\n<p>Ng\u00e0y nay, Bethlehem l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ed1 \u1edf B\u1edd T\u00e2y v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f2n gi\u1ed1ng v\u1edbi khung c\u1ea3nh th\u00f4n qu\u00ea hay c\u1ea3nh Ch\u00faa gi\u00e1ng sinh. Tuy nhi\u00ean, n\u1ebfu quay tr\u1edf l\u1ea1i th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00ea-su th\u00e0nh Nazareth, c\u00e1ch \u0111\u00e2y hai ngh\u00ecn n\u0103m, th\u00ec \u0111\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u00f4i l\u00e0ng nh\u1ecf v\u1edbi v\u00e0i tr\u0103m c\u01b0 d\u00e2n.<\/p>\n<h3>Ph\u1ea3i ch\u0103ng \u0111\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 n\u01a1i Ch\u00faa Gi\u00ea-su sinh ra, m\u1eb7c d\u00f9 gia \u0111\u00ecnh Ng\u00e0i s\u1ed1ng \u1edf Nazareth?<\/h3>\n<p>Sau n\u00e0y ch\u00fang ta s\u1ebd \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c \u0111i\u1ec1u tra d\u00e2n s\u1ed1 do Caesar Augustus th\u1ef1c hi\u1ec7n, m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho c\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y. H\u01a1n n\u1eefa, t\u1ea1i Bethlehem, m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ed1 nh\u1ecf nh\u01b0ng n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 n\u01a1i sinh c\u1ee7a Vua David, \u0110\u1ea5ng Messiah m\u00e0 d\u00e2n Israel mong \u0111\u1ee3i, theo Kinh Th\u00e1nh, \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra.<span style=\"color: #800000;\"><strong>(7)<\/strong><\/span>. Do \u0111\u00f3, ngo\u00e0i th\u1eddi gian, c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Israel v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e1ng gi\u1ec1ng ph\u00eda \u0111\u00f4ng c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ec1u bi\u1ebft n\u01a1i m\u00e0 &quot;v\u1ecb gi\u1ea3i ph\u00f3ng&quot; c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Do Th\u00e1i s\u1ebd \u0111\u1ebfn v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb l\u00e0 t\u00ean c\u1ee7a th\u1ecb tr\u1ea5n n\u00e0y, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u th\u00e0nh t\u1eeb hai t\u1eeb kh\u00e1c nhau, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0: \u201cnh\u00e0 b\u00e1nh m\u00ec\u201d trong ti\u1ebfng Do Th\u00e1i (\u05d1\u05b5\u05bc\u05bd\u05d9\u05ea = bayt ho\u1eb7c be\u1e6f: nh\u00e0; \u05dc\u05b6\u05a3\u05d7\u05b6\u05dd = le\u1e25em: b\u00e1nh m\u00ec); \u201cnh\u00e0 th\u1ecbt\u201d trong ti\u1ebfng \u1ea2 R\u1eadp (\ufe91\ufef4\ufe96 = bayt ho\u1eb7c beyt, nh\u00e0; \u0644\u064e\u062d\u0652\u0645\u064d = la\u1e25m, th\u1ecbt); \u201cnh\u00e0 c\u00e1\u201d trong c\u00e1c ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ed5 c\u1ee7a mi\u1ec1n nam \u1ea2 R\u1eadp. T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ng\u00f4n ng\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ec1u c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c Semitic, v\u00e0 trong c\u00e1c ng\u00f4n ng\u1eef n\u00e0y, t\u1eeb c\u00f9ng m\u1ed9t g\u1ed1c ba ch\u1eef c\u00e1i, ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o ra nhi\u1ec1u t\u1eeb li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ngh\u0129a g\u1ed1c c\u1ee7a t\u1eeb \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>Trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a ch\u00fang ta, v\u1edbi t\u00ean gh\u00e9p Bel\u00e9n, ch\u00fang ta c\u00f3 hai g\u1ed1c t\u1eeb: byt, t\u1eeb \u0111\u00f3 Bayt ho\u1eb7c Beth \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft ngu\u1ed3n; l-\u1e25-m, t\u1eeb \u0111\u00f3 Le\u1e25em ho\u1eb7c La\u1e25m \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft ngu\u1ed3n. <strong>Trong m\u1ecdi tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, Bayt\/Beth \u0111\u1ec1u c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 nh\u00e0.,<\/strong> \u00dd ngh\u0129a c\u1ee7a c\u1ee5m t\u1eeb per La\u1e25m\/Le\u1e25em thay \u0111\u1ed5i t\u00f9y thu\u1ed9c v\u00e0o ng\u00f4n ng\u1eef.<\/p>\n<p>C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi n\u1eb1m \u1edf ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng d\u00e2n c\u01b0 s\u1edf h\u1eefu nh\u1eefng ng\u00f4n ng\u1eef n\u00e0y. Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i, gi\u1ed1ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Aram v\u00e0 c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Semit kh\u00e1c \u1edf ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc, sinh s\u1ed1ng \u1edf v\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 L\u01b0\u1ee1ng H\u00e0 m\u00e0u m\u1ee1, m\u1ed9t khu v\u1ef1c r\u1ed9ng l\u1edbn gi\u1eefa Palestine v\u00e0 Mesopotamia n\u01a1i n\u00f4ng nghi\u1ec7p ph\u00e1t tri\u1ec3n, v\u00e0 do \u0111\u00f3, h\u1ecd l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u1ecbnh c\u01b0.<\/p>\n<p>Ngu\u1ed3n l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c ch\u00ednh c\u1ee7a h\u1ecd do \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u00e1nh m\u00ec, c\u00f9ng v\u1edbi th\u00e0nh qu\u1ea3 lao \u0111\u1ed9ng tr\u00ean \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng. Ng\u01b0\u1eddi \u1ea2 R\u1eadp l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng du m\u1ee5c ho\u1eb7c b\u00e1n du m\u1ee5c \u1edf c\u00e1c v\u00f9ng ph\u00eda b\u1eafc v\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a b\u00e1n \u0111\u1ea3o \u1ea2 R\u1eadp, ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 c\u00e1c v\u00f9ng sa m\u1ea1c.<\/p>\n<p>Do \u0111\u00f3, ngu\u1ed3n s\u1ed1ng ch\u00ednh c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ebfn t\u1eeb s\u0103n b\u1eafn v\u00e0 ch\u0103n nu\u00f4i gia s\u00fac, khi\u1ebfn th\u1ecbt tr\u1edf th\u00e0nh th\u1ef1c ph\u1ea9m ch\u1ee7 y\u1ebfu. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, ng\u01b0\u1eddi \u1ea2 R\u1eadp ph\u00eda nam s\u1ed1ng \u1edf c\u00e1c b\u1edd bi\u1ec3n ph\u00eda nam c\u1ee7a b\u00e1n \u0111\u1ea3o \u1ea2 R\u1eadp, v\u00e0 th\u1ee9c \u0103n ch\u00ednh c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 c\u00e1. T\u1eeb \u0111\u00f3, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u t\u1ea1i sao c\u00f9ng m\u1ed9t t\u1eeb, trong ba ng\u00f4n ng\u1eef Semitic kh\u00e1c nhau, l\u1ea1i c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ba lo\u1ea1i th\u1ef1c ph\u1ea9m kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Do \u0111\u00f3, <strong>C\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng, \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c nhau, Bethlehem mang m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00e1c nhau nh\u01b0ng tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a duy nh\u1ea5t.<\/strong>, v\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng h\u1eb3n l\u00e0 ch\u1ec9 ng\u00f4i nh\u00e0 c\u1ee7a b\u00e1nh m\u00ec, th\u1ecbt hay c\u00e1, m\u00e0<strong> Ng\u00f4i nh\u00e0 c\u1ee7a th\u1ef1c ph\u1ea9m \u0111\u00edch th\u1ef1c, th\u1ee9 kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu, th\u1ee9 m\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o, th\u1ee9 m\u00e0 n\u1ebfu thi\u1ebfu n\u00f3 th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/strong><\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb l\u00e0, khi n\u00f3i v\u1ec1 ch\u00ednh m\u00ecnh, Ch\u00faa Gi\u00ea-su ph\u00e1n r\u1eb1ng: \u201cTh\u1ecbt Ta l\u00e0 th\u1ee9c \u0103n th\u1eadt, v\u00e0 huy\u1ebft Ta l\u00e0 th\u1ee9c u\u1ed1ng th\u1eadt.\u201d <em>(Gi\u0103ng 6, 51-58). (Ga 6, 51-58)<\/em>. S\u1ef1 so s\u00e1nh ng\u00f4n ng\u1eef n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 c\u00e1ch m\u00e0 ng\u1eef v\u0103n h\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u00e0o vi\u1ec7c hi\u1ec3u r\u00f5 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng &quot;Ch\u00faa Gi\u00ea-su l\u1ecbch s\u1eed&quot; v\u00e0 v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a Ng\u00e0i trong b\u1ed1i c\u1ea3nh v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, ch\u00fang ta \u0111i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c: v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i nh\u1eefng suy \u0111o\u00e1n v\u1ec1 ng\u1eef v\u0103n v\u00e0 ch\u00fa gi\u1ea3i.<\/p>\n<h3>Ch\u00faa Gi\u00ea-su c\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 sinh ra \u1edf B\u00ea-l\u00ea-hem kh\u00f4ng?<\/h3>\n<p>L\u1ecbch s\u1eed cho ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng, ngay t\u1eeb gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 hai, Th\u00e1nh Justin Martyr, ng\u01b0\u1eddi g\u1ed1c Palestine, \u0111\u00e3 vi\u1ebft v\u1ec1 hang \u0111\u1ed9ng\/chu\u1ed3ng gia s\u00fac \u1edf Bethlehem, m\u1ed9t k\u00fd \u1ee9c v\u1ec1 n\u01a1i n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n l\u1ea1i t\u1eeb th\u1ebf h\u1ec7 n\u00e0y sang th\u1ebf h\u1ec7 kh\u00e1c. Ngay c\u1ea3 Origen, m\u1ed9t t\u00e1c gi\u1ea3 th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 ba, c\u0169ng x\u00e1c nh\u1eadn r\u1eb1ng t\u1ea1i ch\u00ednh Bethlehem, c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Kit\u00f4 h\u1eefu v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng theo Kit\u00f4 gi\u00e1o \u0111\u1ec1u bi\u1ebft v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a c\u00f9ng m\u1ed9t hang \u0111\u1ed9ng.<\/p>\n<h3>\u00a0T\u1ea1i sao ch\u00fang ta l\u1ea1i n\u00f3i v\u1ec1 &quot;tr\u00ed nh\u1edb&quot;?<\/h3>\n<p>B\u1edfi v\u00ec Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Hadrian, v\u1edbi \u00fd \u0111\u1ecbnh x\u00f3a b\u1ecf kh\u1ecfi k\u00fd \u1ee9c c\u00e1c \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m Do Th\u00e1i v\u00e0 Do Th\u00e1i-Kit\u00f4 gi\u00e1o c\u1ee7a t\u1ec9nh Palestine m\u1edbi sau Chi\u1ebfn tranh Do Th\u00e1i, mu\u1ed1n x\u00e2y d\u1ef1ng, t\u1eeb n\u0103m 132 tr\u1edf \u0111i, c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u1edd ngo\u1ea1i gi\u00e1o ch\u00ednh x\u00e1c tr\u00ean nh\u1eefng \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u1edd c\u1ee7a t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng c\u1ed5 x\u01b0a trong khu v\u1ef1c t\u1eebng t\u1ecda l\u1ea1c. <span style=\"color: #800000;\"><strong>(8)<\/strong><\/span>. Th\u00e1nh Jerome \u0111\u00e3 x\u00e1c nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y cho ch\u00fang ta. <span style=\"color: #800000;\"><strong>(9)<\/strong><\/span>, t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a b\u1ea3n d\u1ecbch Kinh Th\u00e1nh to\u00e0n t\u1eadp \u0111\u1ea7u ti\u00ean sang ti\u1ebfng Latinh, b\u1ea3n Vulgate.<em> (Jerome \u0111\u00e3 s\u1ed1ng \u1edf Bethlehem trong 40 n\u0103m)<\/em> v\u00e0 Cyril c\u1ee7a Jerusalem <span style=\"color: #800000;\"><strong>(10)<\/strong><\/span>.<\/p>\n<p>C\u0169ng nh\u01b0 \u1edf Jerusalem, n\u01a1i c\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u1edd \u0111\u1ec3 t\u00f4n vinh c\u00e1i ch\u1ebft v\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ee5c sinh c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su, Hadrian \u0111\u00e3 cho d\u1ef1ng t\u01b0\u1ee3ng th\u1ea7n Jupiter v\u00e0 Venus. <em>(Jerusalem trong khi \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i d\u01b0\u1edbi t\u00ean Aelia Capitolina)<\/em>, <strong>T\u1ea1i Bethlehem, m\u1ed9t khu r\u1eebng thi\u00eang \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed3ng ph\u00eda tr\u00ean hang \u0111\u1ed9ng n\u01a1i Ch\u00faa Gi\u00ea-su sinh ra, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e0nh ri\u00eang cho Tammuz, hay Adonis.<\/strong><\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, ch\u00ednh nh\u1edd m\u01b0u k\u1ebf damnatio memoriae c\u1ee7a Hadrian m\u00e0 c\u00e1c bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng ngo\u1ea1i gi\u00e1o \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh manh m\u1ed1i \u0111\u1ec3 t\u00ecm ra d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m b\u1ecb ch\u00f4n v\u00f9i, nh\u1eefng n\u01a1i m\u00e0 k\u00fd \u1ee9c v\u1ec1 ch\u00fang lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u gi\u1eef. Nh\u1edd v\u1eady, v\u1ecb ho\u00e0ng \u0111\u1ebf C\u01a1 \u0110\u1ed1c gi\u00e1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean, Constantine, v\u00e0 m\u1eb9 \u00f4ng, Helena, \u0111\u00e3 t\u00ecm ra ch\u00ednh x\u00e1c v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a domus ecclesi\u00e6 (nh\u00e0 th\u1edd) nguy\u00ean th\u1ee7y. <span style=\"color: #800000;\"><strong>(11)<\/strong><\/span>, r\u1eb1ng l<strong>V\u1ec1 sau, ch\u00fang tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng nh\u00e0 th\u1edd, n\u01a1i l\u01b0u gi\u1eef v\u00e0 t\u00f4n k\u00ednh nh\u1eefng k\u1ef7 v\u1eadt v\u00e0 di v\u1eadt v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00easu th\u00e0nh Nazareth.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"et_pb_row et_pb_row_494\">\n<div class=\"et_pb_column et_pb_column_3_5 et_pb_column_1453  et_pb_css_mix_blend_mode_passthrough\">\n<div class=\"et_pb_with_border et_pb_module et_pb_text et_pb_text_552 elemento-firma  et_pb_text_align_left et_pb_bg_layout_light\">\n<div class=\"et_pb_text_inner\">\n<h2>C\u00e1c tr\u00edch d\u1eabn trong b\u00e0i vi\u1ebft<\/h2>\n<ol>\n<li>Jean Guitton \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n ba \u201cgi\u1ea3i ph\u00e1p\u201d c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1eb1ng c\u00e1ch suy ng\u1eabm v\u1ec1 ba giai \u0111o\u1ea1n nghi\u00ean c\u1ee9u s\u1eed h\u1ecdc v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00easu th\u00e0nh Nazareth: giai \u0111o\u1ea1n th\u1ee9 nh\u1ea5t, giai \u0111o\u1ea1n th\u1ee9 hai v\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n th\u1ee9 ba. Ch\u00fang ta s\u1ebd quay l\u1ea1i ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 n\u00e0y trong m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft kh\u00e1c.<\/li>\n<li>Trong m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft chuy\u00ean v\u1ec1 nghi\u00ean c\u1ee9u s\u1eed h\u1ecdc, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p lu\u1eadn v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u01b0 li\u1ec7u v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00easu, s\u1ebd \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t s\u1ed1 v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 nh\u1eefng ti\u1ebfn b\u1ed9 trong vi\u1ec7c kh\u00e1m ph\u00e1 ra \u201cCh\u00faa Gi\u00easu l\u1ecbch s\u1eed\u201d, d\u1ea7n d\u1ea7n t\u00e1ch bi\u1ec7t kh\u1ecfi \u201cCh\u00faa Kit\u00f4 c\u1ee7a \u0111\u1ee9c tin\u201d t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 17 tr\u1edf \u0111i.<\/li>\n<li>Benedetto XVI, Ges\u00f9 di Nazareth, Doubleday, 2017 (trang 12-13)<\/li>\n<li>\u201cC\u00e2y g\u1eady quy\u1ec1n tr\u01b0\u1ee3ng s\u1ebd kh\u00f4ng r\u1eddi kh\u1ecfi Giu-\u0111a, v\u00e0 quy\u1ec1n tr\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb c\u0169ng s\u1ebd kh\u00f4ng r\u1eddi kh\u1ecfi gi\u1eefa hai ch\u00e2n ng\u01b0\u1eddi, cho \u0111\u1ebfn khi v\u1ecb Vua ch\u00e2n ch\u00ednh \u0111\u1ebfn, ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c ph\u1ea3i v\u00e2ng ph\u1ee5c.\u201d.<\/li>\n<li>Hi\u1ec7n nay, h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ec1u nh\u1ea5t tr\u00ed r\u1eb1ng n\u0103m sinh c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su l\u00e0 n\u0103m 6 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, do m\u1ed9t sai s\u00f3t c\u1ee7a nh\u00e0 s\u01b0 Dionysius Nh\u1ecf, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u00ednh to\u00e1n th\u1eddi \u0111i\u1ec3m b\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ef7 nguy\u00ean c\u1ee7a ch\u00fang ta t\u1eeb khi Ch\u00faa Kit\u00f4 ra \u0111\u1eddi v\u00e0o n\u0103m 533, nh\u01b0ng l\u1ea1i tr\u00ec ho\u00e3n kho\u1ea3ng s\u00e1u n\u0103m.<\/li>\n<li>Trong ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p, h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u03bc\u03ac\u03b3\u03bf\u03b9, m\u00e1goi, m\u1ed9t t\u1eeb b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb ti\u1ebfng Ba T\u01b0 c\u1ed5 mag\u016bsh, m\u1ed9t danh hi\u1ec7u d\u00e0nh ri\u00eang cho c\u00e1c th\u1ea7y t\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Zoroastrian.<\/li>\n<li>\u201cNh\u01b0ng t\u1eeb ng\u01b0\u01a1i, B\u00ea-l\u00ea-hem \u00c9p-ra-tha, d\u00f9 ng\u01b0\u01a1i nh\u1ecf b\u00e9 gi\u1eefa c\u00e1c chi ph\u00e1i Giu-\u0111a, s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn l\u00e0m vua Y-s\u01a1-ra-\u00ean cho ta, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 d\u00f2ng d\u00f5i t\u1eeb thu\u1edf x\u01b0a, t\u1eeb th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i. V\u00ec v\u1eady, \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi s\u1ebd ph\u00f3 h\u1ecd cho k\u1ebb th\u00f9 cho \u0111\u1ebfn khi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef n\u00e0o sinh con, v\u00e0 ph\u1ea7n c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a anh em ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y tr\u1edf v\u1ec1 nh\u00e0 Y-s\u01a1-ra-\u00ean. Nh\u01b0ng s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed7i d\u1eady \u0111\u1ec3 ch\u0103n d\u1eaft h\u1ecd b\u1eb1ng s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a Ch\u00faa, b\u1eb1ng s\u1ef1 uy nghi c\u1ee7a danh Ch\u00faa, \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi c\u1ee7a h\u1ecd. H\u1ecd s\u1ebd s\u1ed1ng an to\u00e0n, v\u00ec ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y s\u1ebd cai tr\u1ecb kh\u1eafp c\u00f9ng tr\u00e1i \u0111\u1ea5t.\u201d (Mi-ca, ch\u01b0\u01a1ng 5).<\/li>\n<li>V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa Do Th\u00e1i gi\u00e1o v\u00e0 Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u1eabn ch\u01b0a ho\u00e0n to\u00e0n r\u00f5 r\u00e0ng. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 trong s\u1ed1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i \u0111\u1ea1o, nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 c\u1ea3 trong s\u1ed1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Kit\u00f4 h\u1eefu g\u1ed1c Do Th\u00e1i, c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng coi c\u00e1c gi\u00e1o ph\u00e1i Kit\u00f4 gi\u00e1o v\u00e0 Do Th\u00e1i l\u00e0 c\u00f9ng m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o.<\/li>\n<li>Th\u00e1nh Gi\u00ear\u00f4nim\u00f4, Th\u01b0, 58 (Ad Paulinum presbyterum), 3.<\/li>\n<li>Th\u00e1nh Cyril th\u00e0nh Jerusalem, Gi\u00e1o l\u00fd, 12, 20: \u201cCho \u0111\u1ebfn v\u00e0i n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, n\u01a1i n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t khu r\u1eebng.\u201d.<\/li>\n<li>Domus ecclesia theo ngh\u0129a \u0111en l\u00e0 nh\u00e0\/nh\u00e0 th\u1edd: nh\u1eefng \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m Kit\u00f4 gi\u00e1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean th\u1ef1c ch\u1ea5t l\u00e0 nh\u1eefng ng\u00f4i nh\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng ho\u1eb7c t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u00ean nh\u1eefng \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 linh thi\u00eang (v\u00ed d\u1ee5, nh\u00e0 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c M\u1eb9 Maria \u1edf Nazareth; nh\u00e0 c\u1ee7a Th\u00e1nh Ph\u00ear\u00f4 \u1edf Capernaum, v.v.). C\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Kit\u00f4 gi\u00e1o s\u01a1 khai \u0111\u00e3 g\u1eb7p nhau \u1edf \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 c\u1eed h\u00e0nh c\u00e1c nghi l\u1ec5 c\u1ee7a h\u1ecd. Nh\u1eefng ng\u00f4i nh\u00e0 n\u00e0y d\u1ea7n d\u1ea7n bi\u1ebfn th\u00e0nh nh\u1eefng nh\u00e0 th\u1edd nh\u1ecf, m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn m\u1ee9c, trong m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng v\u01b0\u01a1ng cung th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ef1c s\u1ef1.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Qu\u00e1 tr\u00ecnh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t r\u00f5 r\u00e0ng \u1edf Capernaum, n\u01a1i c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc d\u00f2ng Phanxic\u00f4 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Israel \u0111\u00e3 khai qu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn r\u1ed9ng r\u00e3i l\u00e0 \u201cNh\u00e0 c\u1ee7a Th\u00e1nh Ph\u00ear\u00f4\u201d, m\u1ed9t c\u0103n ph\u00f2ng h\u00ecnh t\u1ee9 gi\u00e1c, m\u1ed7i c\u1ea1nh d\u00e0i kho\u1ea3ng t\u00e1m m\u00e9t, c\u00f3 s\u00e0n \u0111\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00e1t v\u00f4i v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 nh\u1ea5t v\u00e0 l\u00e1t g\u1ea1ch nhi\u1ec1u m\u00e0u tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 n\u0103m. Ph\u00eda tr\u00ean \u0111\u00f3, m\u1ed9t t\u00f2a nh\u00e0 h\u00ecnh b\u00e1t gi\u00e1c \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng, n\u1eb1m tr\u1ef1c ti\u1ebfp tr\u00ean c\u0103n ph\u00f2ng t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 nh\u1ea5t. Quy tr\u00ecnh kh\u1ea3o c\u1ed5 n\u00e0y ho\u00e0n to\u00e0n gi\u1ed1ng v\u1edbi quy tr\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u1edf Rome \u0111\u1ec3 khai qu\u1eadt t\u1ea1i Ngh\u0129a \u0111\u1ecba Vatican, b\u00ean d\u01b0\u1edbi V\u01b0\u01a1ng cung th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1eddng Th\u00e1nh Ph\u00ear\u00f4 ng\u00e0y nay, ho\u1eb7c trong H\u1ea7m m\u1ed9 Th\u00e1nh Sebastian, v.v.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Gerardo Ferrara<\/strong>, t\u1ed1t nghi\u1ec7p C\u1eed nh\u00e2n L\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 Khoa h\u1ecdc Ch\u00ednh tr\u1ecb, chuy\u00ean ng\u00e0nh Trung \u0110\u00f4ng.<br>Tr\u01b0\u1edfng b\u1ed9 ph\u1eadn sinh vi\u00ean t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Pontificia de la Santa Cruz \u1edf Rome.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 n\u00f3i \u0111\u1ee7 m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u, c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c, v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00easu th\u00e0nh Nazareth. \u0110i\u1ec1u ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt c\u1ee7a Ng\u00e0i l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed.<br \/>\nM\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a nh\u1eefng trang n\u00e0y l\u00e0 nh\u1eb1m cung c\u1ea5p m\u1ed9t s\u1ed1 \u00fd t\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ai mu\u1ed1n ti\u1ebfp c\u1eadn nh\u00e2n v\u1eadt n\u00e0y t\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 l\u1ecbch s\u1eed, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 tr\u1ea3 l\u1eddi m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e2u h\u1ecfi m\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n tr\u1ebb \u0111\u00e3 h\u1ecfi t\u00f4i.<br \/>\nTuy nhi\u00ean, v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 g\u00ec, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 &quot;Ch\u00faa Gi\u00ea-su&quot;.<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":183592,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-183067","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/183067","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=183067"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/183067\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/183592"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=183067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=183067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacioncarf.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=183067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}