{"id":182992,"date":"2024-06-20T02:00:00","date_gmt":"2024-06-20T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.fundacioncarf.org\/tomas-moro-martir-de-la-individualidad\/"},"modified":"2026-06-19T13:15:08","modified_gmt":"2026-06-19T11:15:08","slug":"tomas-moro-martir-de-la-individualidad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fundacioncarf.org\/pl\/tomas-moro-martir-de-la-individualidad\/","title":{"rendered":"Thomas More, m\u0119czennik indywidualizmu?"},"content":{"rendered":"

Ka\u017cdego 22 czerwca Ko\u015bci\u00f3\u0142 czci posta\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wola\u0142 \"straci\u0107 g\u0142ow\u0119\", ni\u017c zdradzi\u0107 swoj\u0105 wiar\u0119 i sumienie. Z okazji \u015bwi\u0119ta Thomas More<\/strong>, Mamy do czynienia z postaci\u0105, kt\u00f3rej znaczenie wykracza poza wieki, staj\u0105c si\u0119 punktem odniesienia dla sp\u00f3jno\u015bci zar\u00f3wno dla wiernych, jak i dla tych, kt\u00f3rzy widz\u0105 w nim bastion wolno\u015bci jednostki w obliczu tyranii.<\/p>\n\n\n\n

Jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 Antonio R. Rubio Plo w swojej analizie kulturowej reprezentacji \u015bwi\u0119tego, posta\u0107 Thomasa More'a zosta\u0142a uwieczniona na scenie i na du\u017cym ekranie, oferuj\u0105c lekcje, kt\u00f3re nadal silnie wibruj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wizja Roberta Bolta: m\u0119czennik indywidualno\u015bci czy wiary?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Cz\u0142owiek na ka\u017cd\u0105 por\u0119 roku <\/em><\/strong>Nie ma ona na celu przywo\u0142ywania postaci \u015bwi\u0119tego, mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce Bolt nie uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za chrze\u015bcijanina. Moro z Bolt to cz\u0142owiek cechuj\u0105cy si\u0119 silnym poczuciem indywidualno\u015bci i w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. Ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j spos\u00f3b postrzegania \u015bwiata jest got\u00f3w po\u015bwi\u0119ci\u0107 \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

Sztuka: Cz\u0142owiek na wieczno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

We wrze\u015bniu 1960 roku ukaza\u0142a si\u0119 sztuka teatralna, kt\u00f3ra latem odnios\u0142a wielki sukces na londy\u0144skiej scenie. By\u0142a to Cz\u0142owiek na ka\u017cd\u0105 por\u0119 roku<\/em>, z Robert Bolt<\/a>, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce trafi\u0142 na ekrany kin w Stanach Zjednoczonych i sta\u0142 si\u0119 filmem, kt\u00f3ry zdoby\u0142 najwi\u0119cej Oscar\u00f3w w 1966 roku. <\/p>\n\n\n\n

\"Robert-Bolt,<\/figure>\n\n\n\n

W Hiszpanii nadano mu tytu\u0142 Cz\u0142owiek na wieczno\u015b\u0107,<\/strong> o nieprecyzyjnym znaczeniu. Jest to wyra\u017cenie Erazma z Rotterdamu, przyjaciela Tomasza More\u2019a, g\u0142\u00f3wnego bohatera dzie\u0142a, kt\u00f3rego holenderski humanista okre\u015bli\u0142 jako\u00a0\"cz\u0142owiek na ka\u017cd\u0105 godzin\u0119, kto\u015b, kto dostosowuje si\u0119 zar\u00f3wno do powagi, jak i do szcz\u0119\u015bcia, i kt\u00f3rego towarzystwo jest zawsze przyjemne\".<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Autor: Robert Bolt\u00a0<\/strong>(1924\u20131995) rozpocz\u0105\u0142 swoj\u0105 karier\u0119 zawodow\u0105 w firmie ubezpieczeniowej, studiowa\u0142 histori\u0119 w Manchesterze i prowadzi\u0142 zaj\u0119cia w szkole w Devon. Nast\u0119pnie porzuci\u0142 zaw\u00f3d nauczyciela po sukcesie swoich scenariuszy radiowych i sztuk teatralnych, cho\u0107 swoj\u0105 renom\u0119 zawdzi\u0119cza przede wszystkim pracy jako scenarzysta przy filmach \u201eLawrence z Arabii\u201d, \u201eDoktor \u017bywago\u201d i \u201eC\u00f3rka Ryana\u201d \u2013 trzech obrazach w re\u017cyserii Davida Leana. <\/p>\n\n\n\n

przez Davida Leana. Wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 tych historii s\u0105 bohaterowie, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 pogodzi\u0107 si\u0119 ze swoj\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 i przeciwstawiaj\u0105 si\u0119 warunkom swojej egzystencji, bez wzgl\u0119du na cen\u0119, jak\u0105 musz\u0105 zap\u0142aci\u0107. Chc\u0105 zachowa\u0107 w\u0142asn\u0105 indywidualno\u015b\u0107, bez wzgl\u0119du na wszystko.<\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u017aniej s\u0142awa Bolta przygas\u0142a, co wynika\u0142o z ogranicze\u0144 zwi\u0105zanych z chorob\u0105 oraz burzliwego \u017cycia uczuciowego i rodzinnego. Niemniej jednak jego ostatnim triumfem by\u0142 scenariusz do\u00a0Film \u201eMisja\u201d (1986) w re\u017cyserii Rolanda Joff\u00e9go.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anglik Robert Bolt prowadzi\u0142 zaj\u0119cia w szkole w Devon, ale porzuci\u0142 zaw\u00f3d nauczyciela po sukcesie swoich scenariuszy, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 \u201eLawrence z Arabii\u201d, \u201eDoktor \u017bywago\u201d oraz \u201eMisja\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Aktorzy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce aktor Paul Scofield nie by\u0142 najlepszym wyborem do roli Moro. Jest on zbyt powa\u017cny, by wcieli\u0107 si\u0119 w posta\u0107 chrze\u015bcijanina o pogodnym usposobieniu, jakim by\u0142 lord kanclerz Anglii. W rzeczywisto\u015bci problem le\u017cy w tym, jak Bolt postrzega posta\u0107 Moro. <\/p>\n\n\n\n

Autor trafnie wykorzystuje fragment Ewangelii dotycz\u0105cy tego, co z tego ma cz\u0142owiek, je\u015bli zyska ca\u0142y \u015bwiat, a straci swoj\u0105 dusz\u0119 (Mt 16,26), cho\u0107 mo\u017cliwe, \u017ce Bolt chcia\u0142by zast\u0105pi\u0107 poj\u0119cie duszy poj\u0119ciem indywidualno\u015bci, czyli specyficznego sposobu bycia.<\/p>\n\n\n\n

Ale je\u015bli jest w tej sztuce kto\u015b, kto jest odpychaj\u0105cy, bardziej dla Bolta ni\u017c by\u0107 mo\u017ce dla samego More'a, to jest to Richard Rich, m\u0142ody karierowicz, kt\u00f3ry kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 Lorda Kanclerza w nadziei na otrzymanie urz\u0119du. Nie osi\u0105gn\u0105wszy swojego celu, do\u0142\u0105cza do \u015bwity Cromwella, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku go nagradza, a nawet zeznaje przeciwko More'owi w jego procesie przed parlamentem.<\/p>\n\n\n\n

Zalecam nauczycielom, a tak\u017ce osobom, kt\u00f3re nimi nie s\u0105, przeczytanie lub obejrzenie dialogu mi\u0119dzy Richiem a Moro na pocz\u0105tku utworu. Richowi zaproponowano stanowisko nauczyciela szkolnego wraz z w\u0142asnym domem i rocznym wynagrodzeniem w wysoko\u015bci 50 funt\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Jednak m\u0142ody cz\u0142owiek, \u017c\u0105dny s\u0142awy i zaszczyt\u00f3w, uwa\u017ca t\u0119 propozycj\u0119 Moro za nieistotn\u0105, poniewa\u017c oznacza ona \u017cycie naznaczone przeci\u0119tno\u015bci\u0105. Nikt nie dowie si\u0119, \u017ce jest wielkim nauczycielem, z wyj\u0105tkiem jego uczni\u00f3w i przyjaci\u00f3\u0142. Bardziej poci\u0105gaj\u0105ce jest po\u015bwi\u0119cenie si\u0119 polityce, pomimo ryzyka ulegania pokusom, czego Moro chcia\u0142 unikn\u0105\u0107 poprzez swoje rady.<\/p>\n\n\n\n

Konflikt sumienia kontra ziemska w\u0142adza<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u017bycie Thomas More<\/strong> osi\u0105gn\u0119\u0142a punkt krytyczny, gdy Henryk VIII zdecydowa\u0142 si\u0119 zerwa\u0107 z Rzymem, aby rozwie\u015b\u0107 si\u0119 z Katarzyn\u0105 Arago\u0144sk\u0105. W tym scenariuszu wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u00f3wczesnych dworzan i biskup\u00f3w wybra\u0142a pragmatyzm. Rubio Plo podkre\u015bla, \u017ce praca Bolta przedstawia takie postacie jak Wolsey, Cranmer, Cromwell i Norfolk jako oportunistycznych, k\u0142amliwych i skorumpowanych ludzi, kt\u00f3rych jedynym kompasem by\u0142o pozostanie na szczycie w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n

W przeciwie\u0144stwie do tego, Henryk VIII z fikcji Bolta jest przedstawiony jako m\u0142ody i rycerski cz\u0142owiek, kt\u00f3ry pomimo swojego uczucia do More'a nie mo\u017ce tolerowa\u0107 tego, \u017ce nie pokrywa si\u0119 to z jego prawdziw\u0105 wol\u0105. W tym tkwi sedno dramatu Thomas More<\/strong>: konflikt mi\u0119dzy lojalno\u015bci\u0105 wobec w\u0142adcy a lojalno\u015bci\u0105 wobec Boga, przejawiaj\u0105cy si\u0119 w sumieniu. <\/p>\n\n\n\n

Moro nie d\u0105\u017cy\u0142 do m\u0119cze\u0144stwa; w rzeczywisto\u015bci wykorzysta\u0142 ca\u0142\u0105 swoj\u0105 wiedz\u0119 prawnicz\u0105, aby spr\u00f3bowa\u0107 ocali\u0107 \u017cycie, nie naruszaj\u0105c przy tym swoich zasad. Jednak gdy prawo ludzkie zderzy\u0142o si\u0119 czo\u0142owo z prawem boskim, jego wyb\u00f3r by\u0142 jednoznaczny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Warto\u015b\u0107 niewidzialnego: rady dla Richarda Richa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jednym z najbardziej odkrywczych moment\u00f3w sztuki, kt\u00f3ry Rubio Plo zdecydowanie zaleca przeanalizowa\u0107, jest dialog otwieraj\u0105cy mi\u0119dzy Thomas More<\/strong> i m\u0142odego Richarda Richa. Rich reprezentuje \u015bwiatow\u0105 ambicj\u0119, pal\u0105ce pragnienie s\u0142awy, pozycji i uznania spo\u0142ecznego. W obliczu tej chciwo\u015bci Moro oferuje mu alternatyw\u0119, kt\u00f3ra w oczach \u015bwiata wydaje si\u0119 przeci\u0119tna: stanowisko nauczyciela.<\/p>\n\n\n\n

Moro m\u00f3wi Richowi, \u017ce m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 \u015bwietnym nauczycielem, a na narzekanie m\u0142odzie\u0144ca, \u017ce \"nikt by o tym nie wiedzia\u0142\", Moro odpowiada, \u017ce wiedzieliby o tym on sam, jego uczniowie i B\u00f3g. To wezwanie do \u017cycia w uczciwo\u015bci i prostocie jest by\u0107 mo\u017ce najsilniejszym przes\u0142aniem dla naszego wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re ma obsesj\u0119 na punkcie widocznego sukcesu. <\/p>\n\n\n\n

Tragedia Richa polega na tym, \u017ce odrzuca on t\u0119 \"przeci\u0119tno\u015b\u0107\", by ostatecznie sta\u0107 si\u0119 cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry \u2013 kieruj\u0105c si\u0119 ambicjami politycznymi \u2013 sk\u0142ada fa\u0142szywe zeznania przeciwko Moro, skazuj\u0105c go tym samym na \u015bmier\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Tomasz More, or\u0119downik Opus Dei w 1954 r.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u015awi\u0119ty Josemar\u00eda<\/a> powierzy\u0142 angielskiemu \u015bwi\u0119temu (7 lutego 1478 - 6 lipca 1535) relacje z w\u0142adzami pozako\u015bcielnymi. Historia ta zosta\u0142a opowiedziana w ksi\u0105\u017cce Or\u0119downicy Opus Dei<\/a><\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Zgodnie z d\u0142ugoletni\u0105 tradycj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a zwracania si\u0119 do wstawiennictwa \u015bwi\u0119ci<\/a>, Wierni Opus Dei i cz\u0142onkowie Towarzystwa Kap\u0142a\u0144skiego \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca powierzaj\u0105 si\u0119 niekt\u00f3rym z nich w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b. Tomaszowi More, w szczeg\u00f3lno\u015bci relacje z w\u0142adzami cywilnymi.<\/p>\n\n\n\n

Tomasz More by\u0142 szczeg\u00f3lnie odpowiedni do roli or\u0119downika Opus Dei, zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j presti\u017c zawodowy i status m\u0119\u017ca stanu, jak i dlatego, \u017ce by\u0142 \u017conaty i by\u0142 m\u0119\u017cem stanu. rodzic<\/a>. Mia\u0142 by\u0107 jedyn\u0105 osob\u0105 \u015bwieck\u0105 i nie\u017cyj\u0105c\u0105 w celibacie, kt\u00f3r\u0105 og\u0142oszono \u015bwi\u0119tym wstawiennikiem: liczba kanonizowanych os\u00f3b o takich cechach by\u0142a w\u00f3wczas \u2013 i jest obecnie \u2013 do\u015b\u0107 niewielka. <\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c \u015bw. Josemar\u00eda od samego pocz\u0105tku dostrzega\u0142 obecno\u015b\u0107 wiernych pozostaj\u0105cych w zwi\u0105zkach ma\u0142\u017ce\u0144skich w Opus Dei, dopiero w 1948 roku uda\u0142o mu si\u0119 uzyska\u0107 zgod\u0119 na formalne przyj\u0119cie pierwszych trzech cz\u0142onk\u00f3w nadliczbowych. Prawdopodobnie fakt ten mia\u0142 w pewnym stopniu wp\u0142yw na wyb\u00f3r \u015bw. Tomasza More\u2019a na or\u0119downika zaledwie kilka lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Antonio R. Rubio Plo<\/strong>Absolwent historii i prawa. Pisarz i analityk mi\u0119dzynarodowy @blogculturayfe \/ @arubioplo<\/p>\n\n\n\n

\n